Autumnalia inopinataPimenov
G‘aroyib kuzaki · Осенница неожиданная
Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
- Oila · Family
- Apiaceae
- Tartib · Order
- Apiales
- Turkum · Genus
- Autumnalia
- O‘zbekcha nomi · Uzbek name
- G‘aroyib kuzaki
- Ruscha nomi · Russian name
- Осенница неожиданная
- Kelib chiqishi · Origin
- Mahalliy · Native
- Endemizm · Endemism
- Ha — Nurota · Yes — Nurata
- Hayotiy shakli · Life form
- ko‘p yillik o‘t (perennial herb)
- Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
- foydalanilmaydi (not used, per source)
- O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
- EN Yo‘qolib ketish xavfi ostida · Endangered
- IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
- NE Baholanmagan · Not Evaluated
- Sinonimlar · Synonyms
- Autumnalia innopinata
- Birinchi chop etilgan · First published
- Bot. Zhurn. (Moscow & Leningrad) 74: 1495 (1989)
- Markaziy Osiyoda · In Central Asia
- O‘zbekiston · Uzbekistan
- Yashash joylari · Habitat
- Toshloq, shag‘alli yonbag‘irlar
Stony, gravelly slopes - Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
- Tog‘ oldi
Foothills - Fenologiya · Phenology
- Gullashi va mevalashi avgust–sentabr
Flowering and fruiting Aug–Sep - O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
- Nurota tog‘lari (Qoratog‘ tizmasi)
Nurata mountains (range Karatau) - O‘zbekistonda tarqalishi · Distribution in Uzbekistan
- Nurota tog‘lari (Qoratog‘ tizmasi)
Nurata mountains (range Karatau) - Manba · Source
- «Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
- Morfologik tavsif · Morphological description
- Ko‘p yillik monokarplar 90–120 cm balandlikda, deyarli butunlay tuksiz, ko‘kimtir. Ildizlar o‘q, silindrsimon, tuganaksimon qalinlashishlarli, 8–12 mm diametrda; kaudekslar butun, zich tuklarli va barg bandilarning qoldiqlari va qurigan barglarning rahislari. Poyalar yakka, 8–9 mm diametrda asosida, to‘g‘ri, kesimda yumaloq, to‘liq, 8–12 barg, o‘rta ro‘vaksimondan shoxlanuvchi, yaqqol markaziy soyabonsiz. Barglar asosan ildiz oldi, qisqa barg bandilarda markaziy va periferik o‘tkazuvchi dastalarli; barg plastinka shakli keng uchburchak yoki romb shaklli, 18–25 cm uzunlikda, 10–15 cm kenglikda, uch marta uchtalik kesilgan; birlamchi segmentlar bandchalar 2 cm gacha uzunlikda; uchki segmentlar bandchalarda, tuxumsimon, elliptik yoki deyarli yumaloq, 1.2–2 cm uzunlikda, 1–1.5 cm kenglikda, o‘tkir uchli, qiltiq 1 mm gacha uzunlikdali, chetida biroz to‘lqinsimon tishli; poya shaklida uchburchak barg qini. Soyabonlar 4–6 cm diametrda, sharsimon, 4–6 nurli; nurlar kuchli teng emas, ingichka, kuchli siyrak joylashgan, yumaloq, silliq; o‘ram 4–5dan erta to‘kiladigan, keng-tuxumsimon, pastga chetga og‘gan, pardasimon bargchalar; kichik soyabonlar 2 cm atrofida diametrda, kichik o‘ramlarli erta to‘kiladigan, uzun, bargsimon, teng emas bargchalar, 20–25 gulli; gullar mevali (kichik soyabonning chekkasida) va bepusht (kichik soyabonning markazida); gul bandilar mevalaganda ingichka, 5–7 mm uzunlikda, yumaloq, siyrak joylashgan. Kosacha tishlari sezilmas. Gulbarglar qo‘ng‘iroq, 0.5 mm uzunlikda, tuxumsimon yoki romb shaklli, deyarli butun, yassi. Stilopodiy kichik, yassi ko‘tarilgan chetli; ustuncha shoxilar 1–1.2 mm uzunlikda, qayrilgan. Mevalar kuchli siqilgan orqali, tuksiz. Komissura keng; ekzokarp yaqinida distal chetki qirralarning uchlari uziladi. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan. Mericarplar yassilangan, shakli elliptik yoki keng-elliptik, 7–8 mm uzunlikda, 5–6 mm kenglikda, orqali juda mayda do‘ngchali, komissural tomonlarli g‘ovak. Orqa qirra zo‘rg‘a sezilarli, chetki tor-qanotsimon, biroz qalinlashgan. Ekzokarp однослойный, hujayralardan qavariqli, ozgina qalinlashgan tashqi devorlar; mezokarp паренхимных hujayralardan, komissural tomonda g‘ovak hujayralardan. O‘tkazuvchi dastalar orqa qirralarda ingichka, chetki qirralarda yanada keng, отделены qatlamning endospermi tolali gorizontal va vertikal пористых hujayralardan. Sekretor kanalchalar mayda, egatlarda yakka, komissural tomonda soni 2, joylashgan yaqinida chetki qirralarning asosi; qirrali sekretor kanalchalar yakka, faqat chetki qirralarda. Endosperm komissural tomonlarli yassi.
Perennial monocarps 90–120 cm tall, almost completely glabrous, glaucous. Roots tap, cylindrical, with tuberous thickenings, 8–12 mm in diameter; caudices entire, densely covered with hairs and remains of petioles and rachises of dead leaves. Stems solitary, 8–9 mm in diameter at the base, straight, in section rounded, solid, 8–12-leaf, from middle paniculate branching, without pronounced central umbel. Leaves mainly basal, on short petioles with central and peripheral conducting fascicles; leaf blade in outline broadly triangular or rhombic, 18–25 cm long, 10–15 cm wide, three times ternate dissected; primary segments on petiolules up to 2 cm long; terminal segments on petiolules, ovate, elliptic or almost rounded, 1.2–2 cm long, 1–1.5 cm wide, mucronate, with awn up to 1 mm long, along the margin slightly crenate; cauline in the form of triangular sheath. Umbels 4–6 cm in diameter, spherical, 4–6-ray; rays strongly unequal, thin, strongly spaced, rounded, smooth; involucre from 4–5 early deciduous, broad-ovate, downward spreading, membranous leaflets; umbellules about 2 cm in diameter, with involucels from early deciduous, long, leaf-like, unequal leaflets, 20–25-flowered; flowers fruiting (along periphery of umbellule) and sterile (in centre of umbellule); pedicels in fruit thin, 5–7 mm long, rounded, spaced. Calyx teeth inconspicuous. Petals brownish, 0.5 mm long, ovate or rhombic, almost entire, flat. Stylopodium small, flat with raised margin; style branches 1–1.2 mm long, reflexed. Fruits strongly compressed with back, glabrous. Commissure broad; exocarp breaks off near distal ends of marginal ribs. Carpophores up to base bipartite. Mericarps flattened, in outline elliptic or broad-elliptic, 7–8 mm long, 5–6 mm wide, with back minutely tuberculate, with commissural sides spongy. Dorsal rib barely conspicuous, marginal narrow-wing-like, slightly thickened. Exocarp однослойный, from cells with convex, a little thickened outer walls; mesocarp from паренхимных cells, on commissural side from spongy cells. Conducting fascicles in dorsal ribs thin, in marginal ribs more broad, отделены from endosperm of layer of fibrous horizontal and vertical пористых cells. Secretory canals small, in grooves solitary, on commissural side numbering 2, situated near base of marginal ribs; ribbed secretory canals solitary, only in marginal ribs. Endosperm with commissural sides flat.Asl matn (ruscha) · Russian original
Многолетние монокарпики 90–120 см выс., почти совершенно голые, сизые. Корни стержневые, цилиндрические, с клубневидными утолщениями, 8–12 мм в диам.; каудексы цельные, густо покрытые волокнами и остатками черешков и рахисов отмерших листьев. Стебли одиночные, 8 –9 мм в диам. при основании, прямые, в сечении округлые, выполненные, 8–12-листные, от середины метельчато ветвящиеся, без выраженного центрального зонтика. Листья преимущественно прикорневые, на коротких черешках с центральными и периферическими проводящими пучками; листовые пластинки в очертании широкотреугольные или ромбические, 18–25 см дл., 10–15 см шир., трижды тройчато рассеченные; первичные сегменты на черешочках до 2 см дл.; конечные сегменты на черешочках, яйцевидные, эллиптические или почти округлые, 1.2–2 см дл., 1–1.5 см шир., остроконечные, с острием до 1 мм дл., по краю слегка городчатые; стеблевые в виде треугольных влагалищ. Зонтики 4–6 см в диам., сферические, 4–6-лучевые; лучи сильно неравные, тонкие, сильно расставленные, округлые, гладкие; обертки из 4–5 рано опадающих, широкояйцевидных, вниз отклоненных, пленчатых листочков; зонтички около 2 см в диам., с оберточками из рано опадающих, длинных, листовидных, неравных листочков, 20–25-цветковые; цветки плодущие (по периферии зонтичка) и стерильные (в центре зонтичка); цветоножки при плодах тонкие, 5–7 мм дл., округлые, расставленные. Зубцы чашечки незаметные. Лепестки буроватые, 0.5 мм дл., яйцевидные или ромбические, почти цельные, плоские. Подстолбия маленькие, плоские с приподнятым краем; стилодии 1–1.2 мм дл., отогнутые. Плоды сильно сжатые со спинки, голые. Комиссура широкая; экзокарп обрывается близ дистальных концов краевых ребер. Карпофоры до основания двураздельные. Мерикарпии уплощенные, в очертании эллиптические или широкоэллиптические, 7–8 мм дл., 5–6 мм шир., со спинки мельчайше бугорчатые, с комиссуральной стороны губчатые. Спинные ребра едва заметные, краевые узкокрыловидные, слегка утолщенные. Экзокарп однослойный, из клеток с выпуклыми, немного утолщенными наружными стенками; мезокарп из паренхимных клеток, на комиссуральной стороне из губчатых клеток. Проводящие пучки в спинных ребрах тонкие, в краевых ребрах более широкие, отделены от эндосперма слоем волокнистых горизонтальных и вертикальных пористых клеток. Секреторные канальцы мелкие, в ложбинках одиночные, на комиссуральной стороне в числе 2, расположенные близ основания краевых ребер; реберные секреторные канальцы одиночные, только в краевых ребрах. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский.
«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.