O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Gratiola officinalisL.

Dorivor safroo‘t · Авран лекарственный

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Plantaginaceae
Tartib · Order
Lamiales
Turkum · Genus
Gratiola
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Dorivor safroo‘t
Ruscha nomi · Russian name
Авран лекарственный
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
dorivor (medicinal), zaharli (poisonous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
LC Kam xavfli · Least Concern
Birinchi chop etilgan · First published
Sp. Pl. : 17 (1753)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Tojikiston · Tajikistan
Yashash joylari · Habitat
Suv havzasilarning qirg‘oqi, nam joy, sholi dala, bo‘z yerlar
Bank of water bodies, damp place, rice field, fallows
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tekislik, tog‘ oldi, past tog‘lar
Plain, foothills, low mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi va mevalashi iyun–oktabr
Flowering and fruiting Jun–Oct
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Zaysan havzasi, Alakol botiqi, Balxashbo‘yi, Orolbo‘yi va Kaspiyoldi cho‘llari, Sirdaryo daryosining vodiyi, Qoratog‘ ortidagi tog‘ oldi tekislik, Toshkent atrofidagi cho‘li, Jung‘or Olatov, Tyan-Shan (tizmalar Zailiy Olatov, Qirg‘iz Olatov, Qoratog‘, Chotqol, Qurama), Pomir-Oloy (tizmalar Hisor, Bobotog‘, Hisor vodiyi)
Zaisan basin, Alakol depression, Balkhash, Aral and Pre-Caspian deserts, valley of river Syr Darya, Trans-Karatau foothill plain, Tashkent chul, Dzungarian Alatau, Tian Shan (ranges Trans-Ili Alatau, Kyrgyz Alatau, Karatau, Chatkal, Kurama), Pamir-Alai (ranges Hissar, Babatag, Hissar valley)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik o‘simlik 20–60(80) cm balandlikda, tuksiz o‘rmalovchi, yo‘g‘onli, 4–5 mm kenglikda, bo‘g‘imli, qo‘ng‘ir ildizpoya, qoplangan чешуйчатыми kichik bargchalar. Poya to‘g‘ri, asosida qizg‘ish-binafsha, yuqori qismida 4 qirrali, oddiy, ba’zan shoxlangan. Barglar qarama-qarshi, bandsiz, yarim o‘rab turuvchi, nashtarsimon, (1.5)3–5(6) cm uzunlikda, (0.2)0.5–1(1.3) cm kenglikda, o‘tkir, 3 tomirlarli, yuqori qismida tishli yoki qiltiq mayda-arrasimon tishli, pastki butun qirralida, yuzada kam va mayda bezli-nuqtali. Gullar ingichka, uzun gul bandilar 1.5–2 cm uzunlikda, barglarning qo‘ltiqlarida, deyarli 2 marta qisqaroq ularning, yakka; gulyonbarglar asosida kosacha soni 2, chiziqsimon, 1–1.2 cm uzunlikda, 1 mm kenglikda, ozgina uzunroq, o‘tkir, 1 tomirli, ba’zan yuqori qismida siyrak-tishli, chetlarida qayrilgan, kam bezli-nuqtali. Kosacha deyarli asosgacha teng 5 bo‘lingan, 7–7.5 (8) mm uzunlikda, gultojdan 2.5–3 marta qisqaroq; kosacha bo‘laklari nashtarsimon-chiziqsimon, (6) 6.5–7 (7.5) mm uzunlikda, 0.7 mm kenglikda, uzun o‘tkirlashgan, siyrak nuqtali bezlarli. Gultoj 1.8–2 cm uzunlikda, yuqorida kengaygan, 4–5 mm kenglikda, sarg‘ish nay 1.3 cm uzunlikda, 2–3 mm kenglikda, kabi va oqda, deyarli 2 губого gultoj yaprog‘i siyrak, bo‘ylama, to‘q-binafsha tomirlarli; yuqorigi lab trapetsiyasimon, asosida toraygan, 6–6.5 mm uzunlikda, 8.5 mm kenglikda, butun yoki o‘yiq, pastki lab 3 bo‘lakli, bo‘laklar teng, teskari tuxumsimon, 6.5 mm uzunlikda, 7 mm kenglikda, o‘tmas, butun; gultoj nayi yuqori qismida va asosida yon bo‘lakli li ichki tomonlar oqish-sarg‘ishli, uzun, 1 клеточными, oddiy va siyrak, gurzisimon tuklar. Old 2 changchilar changchi ipilar 5–5.5 mm uzunlikda va ingichka rivojlanmagan chang xaltachasilarli, orqa – yanada keng changchi ipilar 2 mm uzunlikda, chang xaltachasilarli, birikkan ko‘ndalang. Urug‘chi tuxumsimon tugunchak 2–2.5 mm uzunlikdali, 2 mm kenglikda, ustuncha 6–6.5 mm uzunlikda va 2 bo‘lakli, 0.7 mm uzunlikda, shaklida tumshuqchaning tilchasi. Ko‘sak keng-tuxumsimon, 5–6 mm uzunlikda, 7 mm kenglikda, silliq, qo‘ng‘iroq-jigarrang, o‘tkir, deyarli kosachaga teng yoki ozgina qisqaroq uning. Urug‘ ko‘p sonli, 0.5–0.8 mm uzunlikda, 0.2–0.3 mm kenglikda, cho‘ziq, deyarli 3 qirrali, yuqorida qiyshiq kesilgan, pastda toraygan, to‘g‘ri yoki ba’zan bukilgan, qo‘ng‘ir yoki jigarrang, bo‘ylama ko‘ndalang-egatli, to‘rsimon-ajinli.
Perennial plant 20–60(80) cm tall, glabrous with creeping, thick, 4–5 mm wide, jointed, brown rhizome, covered чешуйчатыми small leaflets. Stem straight, at the base reddish-violet, in the upper part 4-angled, simple, sometimes branched. Leaves opposite, sessile, half-clasping, lanceolate, (1.5)3–5(6) cm long, (0.2)0.5–1(1.3) cm wide, acute, with 3 veins, in the upper part toothed or awn finely-serrate, in lower entire, on surface rarely and small glandular-dotted. Flowers on thin, long pedicels 1.5–2 cm long, in axils of leaves, almost 2 times shorter their, solitary; bracts at the base calyx numbering 2, linear, 1–1.2 cm long, 1 mm wide, a little longer, acute, with 1 vein, sometimes in the upper part sparsely-toothed, along the margins recurved, rarely glandular-dotted. Calyx almost up to base equal 5-divided, 7–7.5 (8) mm long, 2.5–3 times shorter than the corolla; calyx lobes lanceolate-linear, (6) 6.5–7 (7.5) mm long, 0.7 mm wide, long acute, with sparse dotted glands. Corolla 1.8–2 cm long, at the top broadened, 4–5 mm wide, yellowish tube 1.3 cm long, 2–3 mm wide, as and at white, almost 2-губого limb with sparse, longitudinal, dark-violet veins; upper lip trapezoid, at the base narrowed, 6–6.5 mm long, 8.5 mm wide, entire or emarginate, lower lip 3-lobed, lobes equal, obovate, 6.5 mm long, 7 mm wide, obtuse, entire; corolla tube in the upper part and at the base lateral lobed covered with inner sides of whitish-yellowish, long, 1-клеточными, simple and sparse, club-shaped hairs. Front 2 stamens with filaments 5–5.5 mm long and thin undeveloped anthers, posterior – with more broad filaments 2 mm long, with anthers, attached across. Pistil with ovate ovary 2–2.5 mm long, 2 mm wide, style 6–6.5 mm long and 2-lobed, 0.7 mm long, in the form of ligule of stigma. Capsule broad-ovate, 5–6 mm long, 7 mm wide, smooth, brownish-brown, acute, almost equal to the calyx or a little shorter its. Seed numerous, 0.5–0.8 mm long, 0.2–0.3 mm wide, oblong, almost 3-angled, at the top obliquely cut off, at the bottom narrowed, straight or sometimes bent, brown or brown, longitudinal transversely-grooved, reticulate-wrinkled.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетнее растение 20–60(80) см выс., голое с ползучим, толстым, 4–5 мм шир., членистым, бурым корневищем, покрытым чешуйчатыми маленькими листочками. Стебель прямой, в основании красновато-фиолетовый, в верхней части 4-гранный, простой, иногда ветвистый. Листья супротивные, сидячие, полустеблеобъемлющие, ланцетные, (1.5)3–5(6) см дл., (0.2)0.5–1(1.3) см шир., острые, с 3 жилками, в верхней части зубчатые или острои мелкопильчатые, в нижней цельнокрайние, на поверхности редко и мелко железисто-точечные. Цветы на тонких, длинных цветоножках 1.5–2 см дл., в пазухах листьев, почти в 2 раза короче их, одиночные; прицветники в основании чашечки в числе 2, линейные, 1–1.2 см дл., 1 мм шир., немного длиннее, острые, с 1 жилкой, иногда в верхней части редкозубчатые, по краям загнутые, редко железисто-точечные. Чашечка почти до основания равно 5-раздельная, 7–7.5 (8) мм дл., в 2.5–3 раза короче венчика; доли чашечки ланцетно-линейные, (6) 6.5–7 (7.5) мм дл., 0.7 мм шир., длинно заостренные, с редкими точечными железками. Венчик 1.8–2 см дл., вверху расширенной, 4–5 мм шир., желтоватой трубкой 1.3 см дл., 2–3 мм шир., как и у белого, почти 2-губого отгиба с редкими, продольными, темно-фиолетовыми жилками; верхняя губа трапециевидная, в основании суженная, 6–6.5 мм дл., 8.5 мм шир., цельная или выемчатая, нижняя губа 3-лопастная, лопасти равные, обратнояйцевидные, 6.5 мм дл., 7 мм шир., тупые, цельные; трубка венчика в верхней части и у основания боковых лопастей покрыта с внутренней стороны беловато-желтоватыми, длинными, 1-клеточными, простыми и редкими, булавовидными волосками. Передние 2 тычинки с нитями 5–5.5 мм дл. и тонкими неразвитыми пыльниками, задние – с более широкими нитями 2 мм дл., с пыльниками, прикрепленными поперек. Пестик с яйцевидной завязью 2–2.5 мм дл., 2 мм шир., столбиком 6–6.5 мм дл. и 2-лопастным, 0.7 мм дл., в виде язычка рыльцем. Коробочка широкояйцевидная, 5–6 мм дл., 7 мм шир., гладкая, буровато-коричневая, острая, почти равна чашечке или немного короче ее. Семена многочисленные, 0.5–0.8 мм дл., 0.2–0.3 мм шир., продолговатые, почти 3-гранные, вверху косо срезанные, внизу суженные, прямые или иногда согнутые, бурые или коричневые, продольнои поперечно-бороздчатые, сетчато-морщинистые.

«Флора Узбекистана», 2-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 2 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases