Eryngium macrocalyxSchrenk ex Fisch. & C.A.Mey.
Kattakosabarg ko‘kbosh; Shaytonkelmas · Синеголовник крупночашечковый
Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
- Oila · Family
- Apiaceae
- Tartib · Order
- Apiales
- Turkum · Genus
- Eryngium
- O‘zbekcha nomi · Uzbek name
- Kattakosabarg ko‘kbosh; Shaytonkelmas
- Ruscha nomi · Russian name
- Синеголовник крупночашечковый
- Kelib chiqishi · Origin
- Mahalliy · Native
- Endemizm · Endemism
- Yo‘q · No
- Hayotiy shakli · Life form
- ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
- Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
- dorivor (medicinal), efir moyli (essential-oil)
- O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
- —
- IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
- NE Baholanmagan · Not Evaluated
- Birinchi chop etilgan · First published
- Enum. Pl. Nov. 1: 60 (1841)
- Markaziy Osiyoda · In Central Asia
- O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan
- Aniqlash manbasi · Identification source
- Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 178-bet (vol. 7, p. 178)
- Yashash joylari · Habitat
- Lyossli, toshloq, shag‘alli yonbag‘irlar, ko‘chkilar, xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, quruq o‘zan, daryoning vodiyi, butalarning chakalakzorlari, bo‘z yerlar, yo‘lning yo‘l chetlarilari
Loess, stony, gravelly slopes, screes, outcrops of variegated rocks, dry watercourse bed, valley of river, thickets of shrubs, fallows, roadsides of road - Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
- Tog‘ oldi, past tog‘lar, o‘rta tog‘lar
Foothills, low mountains, mid-mountains - Fenologiya · Phenology
- Gullashi iyun–iyul, mevalashi iyul–avgust
Flowering Jun–Jul, fruiting Jul–Aug - O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
- Alakol botiqi, Qoratog‘ oldi tog‘ oldi tekislik, Farg‘ona vodiyi, Toshkent atrofidagi cho‘li, Surxon-Sherobod vodiyi, Jung‘or Olatov, Tyan-Shan (Ketmontov, Zailiy Olatov, Chu-Ili tog‘lari, Issikkul botiqi, Qoratog‘, Talas Olatov, Qarjontov, tizmalar Ugom, Pskom, Sandalash, Chotqol, Qurama, Mo‘g‘ultov, Farg‘ona, Uzunaxmat, Atoynak), Pomir-Oloy (tizmalar Oloy, Turkiston, Nurota tizmasi, Zarafshon, Qorategin, Pyotr I, Hisor, Bobotog‘, Darvoz, Janubiy Tojiston past tog‘lari)
Alakol depression, Pre-Karatau foothill plain, Fergana valley, Tashkent chul, Surkhan-Sherabad valley, Dzungarian Alatau, Tian Shan (Ketmentau, Trans-Ili Alatau, Chu-Ili mountains, Issykkul depression, Karatau, Talas Alatau, Karzhantau, ranges Ugam, Pskem, Sandalash, Chatkal, Kurama, Mogoltau, Fergana, Uzunakhmat, Atoynak), Pamir-Alai (ranges Alai, Turkestan, Nuratau, Zarafshan, Karategin, Peter the Great, Hissar, Babatag, Darvaz, foothills of southern Tajikistan) - Manba · Source
- «Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
- Morfologik tavsif · Morphological description
- Ko‘p yillik polikarpik o‘simlik 80–150 cm balandlikda. Ildizlar yo‘g‘on, vertikal. Kaudekslar butun yoki kam-shoxlangan, kam sonli tolali yoki tolasimon qurigan barglarning barg bandilarining qoldiqlari. Poyalar odatda yakka, asosida 5–10 mm diametrda, kesimda yumaloq, egatli, yaltiroq, oqish, zich, tuksiz, o‘rta двух-трехкратноdan shoxlanuvchi. Barglar charmsimon, qavariq to‘rsimon tomirlanishli; ildiz oldi soni bir nechta, kabi va pastki poya barglar, uzun, barg bandilarning oshuvchi plastinkasida joylashgan, kengaygan asosida; plastinka 14–20 cm uzunlikda, 6–8 cm kenglikda, shakli tuxumsimon yurak shaklli asosli, chetida mayda-tishli; o‘rta poya barglar deyarli bandsiz, kengaygan poyani o‘rab turuvchi kesikli-tishli barg qinilarli; yuqorigi poya barglar uchburchak-nashtarsimon, 6–8 uchburchak-bigizsimon tikanlarli yonlarda, o‘rta bo‘lak nashtarsimon, o‘tkirlashgan tikanda. Boshchalar ko‘p sonli, sharsimon-tuxumsimon, 2–2.5 cm uzunlikda, 1.5–2 cm kenglikda. O‘ram 6–8 qattiq chiziqsimon-bigizsimon bargchalardan, ega bir tikanda har bir tomonlar va oshuvchi boshchalarning 1.5 marta kenglikida. Kichik o‘ramlar butun bigizsimon uch qirrali tikanli bargchalardan, sezilarli kosachaning tishlaridan uzunroq. Kosacha tishlari 4–5 mm uzunlikda, elliptik yoki keng-nashtarsimon, tugaydigan tikanlar 1.5–1.8 mm uzunlikda. Gulbarglar oq, 2–3 mm uzunlikda, cho‘ziq-chiziqsimon, yuqorida o‘tkir-o‘yiq, tor, qayrilganli uchning asosigacha, приросшей plastinkaga. Stilopodiy piyolasimon, qalinlashgan chetlarli; ustuncha shoxilar to‘g‘ri, 4–5 mm uzunlikda. Mevalar siqilgan orqali. Mericarplar 4.5–6 mm uzunlikda (kosachaning tishlarisiz), biroz siqilgan orqali, zich oqish tangachachalarli turli shakl, joylashgan bo‘ylama qatorlar; латеральные tangachachalar chiziqsimon-bigizsimon, дорзальные cho‘ziq, o‘tmas. Komissura keng, ekzokarp emas komissural tomonda kirib boradi, mayda hujayralardan kuchli qavariq va qalinlashgan tashqi devorlar iborat. Mezokarpning hujayralari tangachachalarda emas сминающиеся, ancha yirik, ingichka-devor. Mezokarpning ichki qatlami циклическиda sekretor kanalchalar joylashgan, juda mayda va yomon sezilarli pishgan mevada mericarpning orqa tomonida, va yanada yirik, yaxshi sezilarli komissural tomonda. Qirrali sekretor kanalchalar yakka, yirik. Ответвления o‘tkazuvchi dastalarning tangachachalarida kirib boradi. Aerenximaning rivojlangan qatlamining komissural tomonida yirik, ingichka-devor, oval yoki yumaloq yog‘ochlashgan hujayralardan щелевидной пористостьюli. Endosperm komissural tomonlarli yassi. 2 n = 16.
Perennial polycarpic plant 80–150 cm tall. Roots thick, vertical. Caudices entire or few-branched, covered with few fibrous or fibrous remains of petioles of dead leaves. Stems usually solitary, at the base 5–10 mm in diameter, in section round, grooved, shining, whitish, dense, glabrous, from middle двух-трехкратно branching. Leaves leathery, with convex reticulate venation; basal numbering several, as and lower cauline leaves, arranged on long, exceeding blade of petioles, broadened at the base; blade 14–20 cm long, 6–8 cm wide, in outline ovate with cordate base, along the margin finely-toothed; middle cauline leaves almost sessile, with broadened amplexicaul incised-toothed sheaths; upper cauline leaves triangular-lanceolate, with 6–8 triangular-awl-shaped spines along sides, middle lobe lanceolate, acute in spine. Heads numerous, globose-ovate, 2–2.5 cm long, 1.5–2 cm wide. Involucre from 6–8 rigid linear-awl-shaped leaflets, having along one spine with each sides and exceeding in 1.5 times width of heads. Involucels from entire awl-shaped trigonous spiny leaflets, considerably longer than teeth of calyx. Calyx teeth 4–5 mm long, elliptic or broad-lanceolate, ending spines 1.5–1.8 mm long. Petals white, 2–3 mm long, oblong-linear, at the top sharply-emarginate, with narrow, recurved up to base of apex, приросшей to blade. Stylopodium bowl-like, with thickened margins; style branches straight, 4–5 mm long. Fruits compressed with back. Mericarps 4.5–6 mm long (without teeth of calyx), slightly compressed with back, densely covered with whitish scales different shape, situated longitudinal rows; латеральные scales linear-awl-shaped, дорзальные oblong, obtuse. Commissure broad, exocarp not extends on commissural side, consists from small cells with strongly convex and thickened outer walls. Cells of mesocarp in scales not сминающиеся, rather large, thinly-wall. In inner layer of mesocarp arranged циклически secretory canals, very small and poorly conspicuous in mature fruit on dorsal side of mericarp, and more large, well conspicuous on commissural side. Ribbed secretory canals solitary, large. In scales extends ответвления conducting fascicles. On commissural side developed layer of aerenchyma from large, thinly-wall, oval or rounded lignified cells with щелевидной пористостью. Endosperm with commissural sides flat. 2 n = 16.Asl matn (ruscha) · Russian original
Многолетние поликарпические растения 80–150 см выс. Корни толстые, вертикальные. Каудексы цельные или малоразветвленные, покрытые немногочисленными волокнистыми или мочаловидными остатками черешков отмерших листьев. Стебли обычно одиночные, при основании 5–10 мм в диам., в сечении круглые, бороздчатые, блестящие, беловатые, плотные, голые, от середины двух-трехкратно ветвящиеся. Листья кожистые, с выпуклым сетчатым жилкованием; прикорневые в числе нескольких, как и нижние стеблевые листья, расположены на длинных, превышающих пластинки черешках, расширенных при основании; пластинки 14–20 см дл., 6–8 см шир., в очертании яйцевидные с сердцевидным основанием, по краю мелкозубчатые; средние стеблевые листья почти сидячие, с расширенными стеблеобъемлющими надрезанно-зубчатыми влагалищами; верхние стеблевые листья треугольно-ланцетные, с 6–8 треугольношиловидными колючками по бокам, средняя доля ланцетная, заостренная в колючку. Головки многочисленные, шаровидно-яйцевидные, 2–2.5 см дл., 1.5–2 см шир. Обертка из 6–8 жестких линейно-шиловидных листочков, имеющих по одной колючке с каждой стороны и превышающих в 1.5 раза ширину головки. Оберточки из цельных шиловидных трехгранных колючих листочков, значительно длиннее зубцов чашечки. Зубцы чашечки 4–5 мм дл., эллиптические или широколанцетные, заканчивающиеся колючками 1.5–1.8 мм дл. Лепестки белые, 2–3 мм дл., продолговато-линейные, наверху островыемчатые, с узкой, загнутой до основания верхушкой, приросшей к пластинке. Подстолбия чашевидные, с утолщенными краями; стилодии прямые, 4–5 мм дл. Плоды сжатые со спинки. Мерикарпии 4.5–6 мм дл. (без зубцов чашечки), слегка сжатые со спинки, густо покрытые беловатыми чешуйками разной формы, расположенными продольными рядами; латеральные чешуйки линейно-шиловидные, дорзальные продолговатые, тупые. Комиссура широкая, экзокарп не заходит на комиссуральную сторону, состоит из мелких клеток с сильно выпуклыми и утолщенными наружными стенками. Клетки мезокарпа в чешуйках не сминающиеся, довольно крупные, тонкостенные. Во внутреннем слое мезокарпа расположены циклически секреторные канальцы, очень мелкие и плохо заметные в зрелом плоде на спинной стороне мерикарпия, и более крупные, хорошо заметные на комиссуральной стороне. Реберные секреторные канальцы одиночные, крупные. В чешуйки заходят ответвления проводящих пучков. На комиссуральной стороне развит слой аэренхимы из крупных, тонкостенных, овальных или округлых одревесневших клеток со щелевидной пористостью. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. 2n=16.
«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation. - Aniqlagich · Key
- Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →
Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases
Eryngium turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (7)
- Eryngium billardierei
- Eryngium bungei
- Eryngium caeruleum Xavorang qo‘ytikon
- Eryngium campestre
- Eryngium karatavicum
- Eryngium octophyllum Sakkizbarg ko‘kbosh
- Eryngium planum