O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Heracleum dissectumLedeb.

Qirqilgan gulpor · Борщевик рассечённый

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Heracleum
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Qirqilgan gulpor
Ruscha nomi · Russian name
Борщевик рассечённый
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Birinchi chop etilgan · First published
Fl. Altaic. 1: 301 (1829)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 317-bet (vol. 7, p. 317)
Yashash joylari · Habitat
Va ikki yillik o‘t. Daryo vodiylarda, buloqlar bo‘ylab, nam yonbag‘irlarda, chakalakzorlar baland o‘tlida, o‘rmon o‘tloqlarda, butalarning chakalakzorlarida. 1200–2500 m balandlikda
And biennial herb. Along river valleys, along streams, on moist slopes, in thickets tall - grass, on forest meadows, in thickets of shrubs. 1200–2500 m a.s.l.
Fenologiya · Phenology
Gullashi iyul–avgust, mevalashi avgust–sentabr
Flowering Jul–Aug, fruiting Aug–Sep
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Tarbag‘atoy, Jung‘or Olatov, Tyan-Shan (tizma Zailiy Olatov, Olatov Kungeyi, Ketmontov, Olatov Terskeyi, Qirg‘iz Olatov, Talas Olatov, Qoratog‘)
Tarbagatai, Dzungarian Alatau, Tian Shan (range Trans-Ili Alatau, Kungey Alatau, Ketmentau, Terskey Alatau, Kyrgyz Alatau, Talas Alatau, Karatau)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik polikarpik o‘simliklar, kamdan-kam ko‘p yillik yoki ikki yillik monokarplar 70–160(200) cm balandlikda. Ildizlar o‘q, shoxlanuvchi; kaudekslar shoxlanmagan. Poyalar yakka, asosida 1–3.5 cm diametrda, kovak, chuqur-egatli, yoyilgan tukli, yuqori qismida qalqonsimon shoxlanuvchi. Ildiz oldi barglar uzun barg bandilarda; barg bandilar kovak yoki zich, o‘yiqli adaksial tomonda, markaziy o‘tkazuvchi dastalarli; barg plastinka 20–50 cm uzunlikda, 15–35 cm kenglikda, shakli uchburchak, uchtalik (faqat kamdan-kam yon segmentlar chuqur-bo‘lingan); segmentlar bandchalarda, kamdan-kam bandsiz, shakli keng-tuxumsimon, asosida yurak shaklli, 8–30 cm uzunlikda, 4–8 cm kenglikda, chuqur panjasimon-bo‘lakli, chetida arrasimon tishli, yuqorigi tomonlarli tuksiz yoki tukli juda mayda tuklar, pastki ozmi-ko‘pmili zich yoyilgan tukli, chetida tikanchalarli; poya uchtalik, shishgan tukli poyani o‘rab turuvchi barg qinilarli, barg bandilarda. Markaziy soyabonlar 13–25 cm diametrda, 20–40 yoyilgan tukli teng nurlar 10 cm gacha uzunlikdali, o‘ramlarsiz; yon soyabonlar diametrdan kichikroq; kichik soyabonlar 2.5–3 cm gacha diametrda, 20–30li qisqa tukli teng nurlar 1.5 cm gacha uzunlikda; kichik o‘ramlarning bargchalari soni 3–5, tukli, butun, ipsimon, chiziqsimon yoki tor-chiziqsimon, teng emas yoki отсутствующие. Kosacha tishlari qisqa, 0.2 mm gacha uzunlikda, uchburchak, yoki yo‘q. Gulbarglar oq, tashqi chetki gullarning gulbarglari kuchli kattalashgan, 10 mm gacha uzunlikda, ikki bo‘lakli, tuksiz, uchida o‘yiq, qayrilganli ichkariga bo‘laklar. Stilopodiy konussimon; ustuncha shoxilar 1 mm gacha uzunlikda, qayrilgan mericarplarning orqa tomonida, yoki tik, egilgan. Mevalar 6–16 mm uzunlikda, 4–8 mm kenglikda, shakli tuxumsimon yoki teskari tuxumsimon, kuchli siqilgan orqali, tuksiz yoki siyrak tuklarli. Orqa mericarplarning qirrasi ipsimon, chetki keng-qanotsimon, chetida biroz qalinlashgan. Ekzokarp mayda hujayralardan. Komissura keng. Ichki mezokarpning qatlami yog‘ochlashgan prozenximali hujayralardan, ularning ichki qatlam gorizontal joylashgan, tashqi vertikal, волокна прерываются komissural kanalchalar ostida; gorizontal волокна o‘tkazuvchi dasta yetadi, joylashgan o‘rta qismida chetki qirra. Tashqi mezokarpning qatlami orqada emas yog‘ochlanuvchi, представлены паренхимными hujayralarning chetki qirralarining qalinlashgan qismida yog‘ochlanuvchi patsimon po‘stlarli. Egatli sekretor kanalchalar yakka, ingichka, pastki qismida biroz kengaygan 0.3 mm gacha, yetuvchi o‘rta yoki mericarplarning 2 / 3 uzunlikigacha, komissural tomonda qisqa, yanada keng, yetuvchi mevaning uzunlikining yarmisigacha, barcha несептированные; qirrali kanalchalar pishgan mevalarda mayda, yakka. Endosperm komissural tomonlarli yassi. N = 11; 2 n = 22.
Perennial polycarpic plants, more rarely perennial or biennial monocarps 70–160(200) cm tall. Roots tap, branching; caudices unbranched. Stems solitary, at the base 1–3.5 cm in diameter, hollow, deeply-grooved, spreading hairy, in the upper part corymbose branching. Basal leaves on long petioles; petioles hollow or dense, with notch on adaxial side, with central conducting fascicles; leaf blade 20–50 cm long, 15–35 cm wide, in outline triangular, ternate (only rarely lateral segments deeply-divided); segments on petiolules, more rarely sessile, in outline broad-ovate, at the base cordate, 8–30 cm long, 4–8 cm wide, deeply palmately-lobed, along the margin serrate, with upper sides glabrous or hairy very small hairs, with lower more or less densely spreading hairy, along the margin with prickles; cauline ternate, with inflated hairy amplexicaul sheaths, on petioles. Central umbels 13–25 cm in diameter, with 20–40 spreading hairy equal rays up to 10 cm long, without involucres; lateral umbels smaller than the diameter; umbellules up to 2.5–3 cm in diameter, with 20–30 shortly hairy equal rays up to 1.5 cm long; leaflets of involucels numbering 3–5, hairy, entire, filiform, linear or narrow-linear, unequal or отсутствующие. Calyx teeth short, up to 0.2 mm long, triangular, or absent. Petals white, outer petals of marginal flowers strongly enlarged, up to 10 mm long, two-lobed, glabrous, at the apex emarginate, with reflexed inward lobes. Stylopodium conical; style branches up to 1 mm long, reflexed on dorsal side of mericarps, or erect, curved. Fruits 6–16 mm long, 4–8 mm wide, in outline ovate or obovate, strongly compressed with back, glabrous or covered with sparse hairs. Dorsal rib of mericarps filiform, marginal broad-wing-like, along the margin slightly thickened. Exocarp from small cells. Commissure broad. Inner layer of mesocarp from lignified prosenchymatous cells, their inner layer arranged horizontally, outer vertically, волокна прерываются under commissural canals; horizontal волокна reach conducting fascicle, situated in the middle part marginal rib. Outer layer of mesocarp on back not becoming woody, in thickened part of marginal ribs представлены паренхимными cells with becoming woody pinnate tunics. Hollow secretory canals solitary, thin, in the lower part slightly broadened up to 0.3 mm, reaching up to middle or 2 / 3 length of mericarps, on commissural side short, more broad, reaching up to half of length of fruit, all несептированные; ribbed canals in mature fruits small, solitary. Endosperm with commissural sides flat. N = 11; 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние поликарпики, реже многолетние или двулетние монокарпики 70–160(200) см выс. Корни стержневые, ветвящиеся; каудексы неразветвленные. Стебли одиночные, при основании 1–3.5 см в диам., полые, глубокобороздчатые, оттопыренно опушенные, в верхней части щитковидно ветвящиеся. Прикорневые листья на длинных черешках; черешки полые или плотные, с выемкой на адаксиальной стороне, с центральными проводящими пучками; листовые пластинки 20–50 см дл., 15–35 см шир., в очертании треугольные, тройчатые (лишь изредка боковые сегменты глубокораздельные); сегменты на черешочках, реже сидячие, в очертании широкояйцевидные, в основании сердцевидные, 8–30 см дл., 4–8 см шир., глубоко пальчато-лопастные, по краю пильчатые, с верхней стороны голые или опушенные очень мелкими волосками, с нижней б.м. густо оттопыренно опушенные, по краю с шипиками; стеблевые тройчатые, с вздутыми опушенными стеблеобъемлющими влагалищами, на черешках. Центральные зонтики 13–25 см в диам., с 20–40 оттопыренно опушенными равными лучами до 10 см дл., без оберток; боковые зонтики меньшего диаметра; зонтички до 2.5–3 см в диам., с 20–30 коротко опушенными равными лучами до 1.5 см дл.; листочки оберточек в числе 3–5, опушенные, цельные, нитевидные, линейные или узколинейные, неравные или отсутствующие. Зубцы чашечки короткие, до 0.2 мм дл., треугольные, или отсутствуют. Лепестки белые, внешние лепестки краевых цветков сильно увеличенные, до 10 мм дл., двулопастные, голые, на верхушке выемчатые, с отогнутой внутрь долей. Подстолбия конические; стилодии до 1 мм дл., отогнутые на спинную сторону мерикарпиев, или прямостоячие, изогнутые. Плоды 6–16 мм дл., 4–8 мм шир., в очертании яйцевидные или обратнояйцевидные, сильно сжатые со спинки, голые или покрытые редкими волосками. Спинные ребра мерикарпиев нитевидные, краевые ширококрыловидные, по краю слегка утолщенные. Экзокарп из мелких клеток. Комиссура широкая. Внутренний слой мезокарпа из лигнифицированных прозенхимных клеток, их внутренние слои расположены горизонтально, наружные вертикально, волокна прерываются под комиссуральными канальцами; горизонтальные волокна достигают проводящего пучка, расположенного в средней части краевого ребра. Наружные слои мезокарпа на спинке не одревесневающие, в утолщенной части краевых ребер представлены паренхимными клетками с одревесневающими пористыми оболочками. Ложбиночные секреторные канальцы одиночные, тонкие, в нижней части слегка расширенные до 0.3 мм, доходящие до середины или 2 /3 длины мерикарпиев, на комиссуральной стороне короткие, более широкие, доходящие до половины длины плода, все несептированные; реберные канальцы в зрелых плодах мелкие, одиночные. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. n=11; 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Heracleum turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (2)