Hyalolaena jaxarticaBunge
Sirdaryo gialolenasi · Гиалолена сырдарьинская
Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
- Oila · Family
- Apiaceae
- Tartib · Order
- Apiales
- Turkum · Genus
- Hyalolaena
- O‘zbekcha nomi · Uzbek name
- Sirdaryo gialolenasi
- Ruscha nomi · Russian name
- Гиалолена сырдарьинская
- Kelib chiqishi · Origin
- Mahalliy · Native
- Endemizm · Endemism
- Yo‘q · No
- Hayotiy shakli · Life form
- ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
- Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
- efir moyli (essential-oil)
- O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
- —
- IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
- NE Baholanmagan · Not Evaluated
- Sinonimlar · Synonyms
- Hyalolaena depauperata
- Birinchi chop etilgan · First published
- Beitr. Fl. Russl. : 128 (1852)
- Markaziy Osiyoda · In Central Asia
- O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Tojikiston · Tajikistan
- Aniqlash manbasi · Identification source
- Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 225-bet (vol. 7, p. 225)
- Yashash joylari · Habitat
- Lyossli, shag‘alli yonbag‘irlar, xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, qizil qumtoshlar, konglomeratlar, shag‘allar, qumlashgan taqirlar, qumlar, quruq o‘zan, qoldiq past tog‘liklar, shuvoq, shuvoqli-боялычевые, shuvoq-sho‘ra jamoa, past o‘tli yarim savannalar, yulg‘unning chakalakzorlari
Loess, gravelly slopes, outcrops of variegated rocks, red sandstones, conglomerates, pebble beds, sandy takyrs, sands, dry watercourse bed, residual low mountains, wormwood, wormwood-боялычевые, wormwood-saltwort community, short-grass semi-savannas, thickets of tamarisk - Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
- Tekislik, tog‘ oldi
Plain, foothills - Fenologiya · Phenology
- Gullashi aprel–iyun, mevalashi may–iyul
Flowering Apr–Jun, fruiting May–Jul - O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
- Orolbo‘yi cho‘llari, Sarisuv daryosining vodiyi, Betpaqdala, Sirdaryo daryosining vodiyi, Toshkent atrofidagi cho‘li, Mirzacho‘l, Qizilqum, Tyan-Shan (sharqiy Qoratog‘ tog‘ oldilari), Pomir-Oloy (Nurota tizmasi)
Aral deserts, valley of river Sarysu, Betpakdala, valley of river Syr Darya, Tashkent chul, Mirzachul, Kyzylkum, Tian Shan (eastern foothills Karatau), Pamir-Alai (range Nuratau) - Manba · Source
- «Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
- Morfologik tavsif · Morphological description
- Ko‘kimtir, deyarli tuksiz o‘simlik 35–45 cm balandlikda. Tuganaklar cho‘ziq, butun yoki 2–3 yo‘g‘on qisqa o‘simtalarli; kaudeks o‘ralgan qurigan barglarning qoldiqlari. Poyalar yakka, asosida 3–8 mm diametrda, to‘liq, yumaloq, chuqur-egatli, pastdan yoki o‘rtadan shoxlanuvchi; shoxlar chetga og‘gan, yuqorigi markaziy soyabon oshadi. Barglar tez so‘liydigan; ildiz oldi rozetkada, uzun, yassida, asosida kengaygan barg bandilar; barg bandilar kesimda yarim doira, yassi adaksial tomonlarli, to‘liq, periferik o‘tkazuvchi dastalarli; plastinka shakli nashtarsimon yoki nashtarsimon-chiziqsimon, 6–8 cm uzunlikda, 1.5–2.5 mm kenglikda, ikki marta patsimon kesilgan; segmentlar bandsiz; uchki bo‘laklar 1.5–2 mm uzunlikda, chiziqsimon, yuqorida yumaloqlangan, zich joylashgan; poya kesilgan plastinka va qisqa cho‘ziq keng-pardasimon barg qinili; yuqorigi reduksiyalangan barg qinigacha. To‘pgul qalqonsimon ro‘vak. Soyabonlar 5–10 cm diametrda, 10–25 nurli; nurlar teng emas, tashqi ichkidan uzunroq; o‘ram 6–8 keng-nashtarsimon, uch tomirlidan, chetida keng-pardasimon bargchalar; kichik soyabonlar ko‘p gulli (20–30gacha); kichik o‘ram 5–6 elliptik, keng-pardasimondan, chetida kiprikli bargchalar, teng kichik soyabonlarning uzunlikida. Kosacha tishlari sezilmas. Gulbarglar oq, 1–1.3 mm uzunlikda, keng teskari tuxumsimon, qisqa, qayrilganli ichkariga erkin uch, orqali tukli. Stilopodiy konussimon; ustuncha shoxilar 0.7–1 mm uzunlikda, qayrilgan mericarplarning orqa tomonida. Mevalar to‘q-jigarrang, tuksiz, biroz siqilgan orqali; karpofor asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan. Mericarplar biroz siqilgan orqali, shakli orqali cho‘ziq-oval, 3.3–4.5 mm uzunlikda, 1.4–2 mm kenglikda; ekzokarp yirik hujayralardan, komissural tomon прерываетсяda o‘rtasida ustun va chetki qirralar orasida; komissura keng; qirra qisqa-qanotsimon, ozmi-ko‘pmi teng, tez yanada to‘lqinsimon tugunchakning bosqichida; mezokarp паренхимных hujayralardan; sekretor kanalchalar egatlarda 1 yirik va 4–5 mayda, komissural tomon 2–4 keng va 6–10 mayda kanalchalarda. Endosperm komissural tomonlarli deyarli yassi.
Glaucous, almost glabrous plant 35–45 cm tall. Tubers oblong, entire or with 2–3 thick short processes; caudex enveloped remains of dead leaves. Stems solitary, at the base 3–8 mm in diameter, solid, rounded, deeply-grooved, below or from middle branching; branches spreading, upper exceed central umbel. Leaves soon withering; basal in rosette, on long, flat, at the base broadened petioles; petioles in section semicircular, flat with adaxial sides, solid, with peripheral conducting fascicles; blade in outline lanceolate or lanceolate-linear, 6–8 cm long, 1.5–2.5 mm wide, twice pinnatisect; segments sessile; terminal lobes 1.5–2 mm long, linear, at the top rounded, densely situated; cauline with dissected blade and short oblong broad-membranous sheath; upper reduced up to sheath. Inflorescence corymbose panicle. Umbels 5–10 cm in diameter, 10–25-ray; rays unequal, outer longer than inner; involucre from 6–8 broad-lanceolate, three-nerved, along the margin broad-membranous leaflets; umbellules many-flowered (up to 20–30); involucel from 5–6 elliptic, broad-membranous, along the margin ciliate leaflets, equal along length of umbellules. Calyx teeth inconspicuous. Petals white, 1–1.3 mm long, broadly obovate, with short, recurved inward free apex, with back hairy. Stylopodium conical; style branches 0.7–1 mm long, reflexed on dorsal side of mericarps. Fruits dark-brown, glabrous, slightly compressed with back; carpophore up to base bipartite. Mericarps slightly compressed with back, in outline with back oblong-oval, 3.3–4.5 mm long, 1.4–2 mm wide; exocarp from large cells, on commissural side прерывается in the middle between column and marginal ribs; commissure broad; rib short-wing-like, more or less equal, often more wavy on stage of ovary; mesocarp from паренхимных cells; secretory canals in grooves along 1 large and 4–5 small, on commissural side 2–4 broad and 6–10 small canals. Endosperm with commissural sides almost flat.Asl matn (ruscha) · Russian original
Сизые, почти голые растения 35–45 см выс. Клубни продолговатые, цельные или с 2–3 толстыми короткими отростками; каудекс окутан остатками отмерших листьев. Стебли одиночные, при основании 3–8 мм в диам., выполненные, округлые, глубокобороздчатые, снизу или от середины ветвящиеся; ветви отклоненные, верхние превышают центральный зонтик. Листья скоро увядающие; прикорневые в розетке, на длинных, плоских, у основания расширенных черешках; черешки в сечении полукруглые, плоские с адаксиальной стороны, выполненные, с периферическими проводящими пучками; пластинки в очертании ланцетные или ланцетно-линейные, 6–8 см дл., 1.5–2.5 мм шир., дважды перисторассеченные; сегменты сидячие; конечные доли 1.5–2 мм дл., линейные, наверху закругленные, густо расположенные; стеблевые с рассеченной пластинкой и коротким продолговатым широкоперепончатым влагалищем; верхние редуцированы до влагалищ. Соцветие щитковидная метелка. Зонтики 5–10 см в диам., 10–25-лучевые; лучи неравные, наружные длиннее внутренних; обертка из 6–8 широколанцетных, трехнервных, по краю широкопленчатых листочков; зонтички многоцветковые (до 20–30); оберточка из 5–6 эллиптических, широкопленчатых, по краю реснитчатых листочков, равных по длине зонтичкам. Зубцы чашечки незаметные. Лепестки белые, 1–1.3 мм дл., широко обратнояйцевидные, с короткой, загнутой внутрь свободной верхушкой, со спинки опушенные. Подстолбия конические; стилодии 0.7–1 мм дл., отогнутые на спинную сторону мерикарпиев. Плоды темно-коричневые, голые, слегка сжатые со спинки; карпофор до основания двураздельный. Мерикарпии слегка сжатые со спинки, в очертании со спинки продолговато-овальные, 3.3–4.5 мм дл., 1.4–2 мм шир.; экзокарп из крупных клеток, на комиссуральной стороне прерывается посередине между колонкой и краевыми ребрами; комиссура широкая; ребра короткокрыловидные, б.м. равные, часто более волнистые на стадии завязи; мезокарп из паренхимных клеток; секреторные канальцы в ложбинках по 1 крупному и 4–5 мелких, на комиссуральной стороне 2–4 широких и 6–10 мелких канальцев. Эндосперм с комиссуральной стороны почти плоский.
«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation. - Aniqlagich · Key
- Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →