Trachelanthus hissaricusLipsky
Hisor bo‘rtikliguli · Трахелянт гиссарский
Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
- Oila · Family
- Boraginaceae
- Tartib · Order
- Boraginales
- Turkum · Genus
- Trachelanthus
- O‘zbekcha nomi · Uzbek name
- Hisor bo‘rtikliguli
- Ruscha nomi · Russian name
- Трахелянт гиссарский
- Kelib chiqishi · Origin
- Mahalliy · Native
- Endemizm · Endemism
- Yo‘q · No
- Hayotiy shakli · Life form
- ko‘p yillik o‘t (perennial herb)
- Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
- alkaloidli (alkaloid-bearing)
- O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
- —
- IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
- NE Baholanmagan · Not Evaluated
- Sinonimlar · Synonyms
- Cynoglossum hissaricum
- Birinchi chop etilgan · First published
- Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 23: 202 (1904)
- Markaziy Osiyoda · In Central Asia
- O‘zbekiston · Uzbekistan, Tojikiston · Tajikistan
- Aniqlash manbasi · Identification source
- Определитель растений Средней Азии · 8-tom, 158-bet (vol. 8, p. 158)
- Yashash joylari · Habitat
- Toshloq, shag‘alli yonbag‘irlar, nam soya joy
Stony, gravelly slopes, moist shady place - Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
- O‘rta tog‘lar
Mid-mountains - Fenologiya · Phenology
- Gullashi may–iyun, mevalashi iyul–avgust
Flowering May–Jun, fruiting Jul–Aug - O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
- Pomir-Oloy (tizmalar Zarafshon, Hisor, Pyotr I, Janubiy Tojiston past tog‘lari)
Pamir-Alai (ranges Zarafshan, Hissar, Peter the Great, foothills of southern Tajikistan) - Manba · Source
- «Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
- Morfologik tavsif · Morphological description
- Ko‘p yillik ko‘kimtir o‘simlik. Ildiz yo‘g‘on, ko‘p-asosiy. Poyalar soni 1–3, tik, baquvvat, tuksiz, silliq, yuqori qismida ro‘vaksimon shoxlanuvchi, 80–100 cm balandlikda. Barglar pastki yuzali chiqib turuvchi o‘rta tomir va yon tomirning to‘rili, ikkala tomon zich qoplangan turli oq do‘ngchalarning kattaliki; ildiz oldi plastinka 30–60 cm uzunlikdali, 9–15 cm kenglikda, cho‘ziq, cho‘qqiga asta-sekin o‘tkirlashgan, asosiga qarab toraygan uzunda, 20–25 cm uzunlikda va 5 mm gacha kenglikda, tashqarida tuksiz, ichida zich-uzun tukli barg bandi; pastki poya maydaroq, cho‘ziq, o‘tkir, bandli, yuqorigi bandsiz (3)4(6) cm uzunlikda, keng-tuxumsimon yoki tuxumsimon, o‘tkirlashgan, asosida yurak shaklli. To‘pgul siyrak-ro‘vaksimon kam gulli, bargsiz, uchki va yon buralishdan, asosida ular bir kichkina bargchada joylashgan. Gul bandilar 9–10 mm uzunlikda, ingichka, tuksiz, mevalaganda cho‘ziladigan 3 cm gacha va qalinlashuvchi, tik. Kosacha gullaganda 6–6.5(7) mm uzunlikda, ingichkali, bir necha pardasimon, cho‘ziq yoki cho‘ziq-nashtarsimon bo‘laklar, o‘tmasroq, kamdan-kam biroz o‘tkir, mevalashning payti qayriluvchiga, kattalashadigan 9–10 mm gacha uzunlikda va tarqoq oq do‘ngchalarli. Gultoj oqish-sariq, 12–13 mm uzunlikda, nay 5 mm uzunlikdali; gultoj yaprog‘i 7–8 mm uzunlikda, zo‘rg‘a kengaygan, deyarli asosgacha ajratilgan nashtarsimon, o‘tmasroqda, deyarli tik bo‘laklar. Kichik chulg‘amalar 1 mm balandlikda, yarim-yumaloq-tuxumsimon. Changchi iplari 2 mm gacha uzunlikda; chang xaltachasilar 3–4 mm uzunlikda, uchida bir o‘tkir uchli. 4 yong‘oqchalardan normal 2 rivojlanadi. Yong‘oqchalar tuxumsimon, 9.5–10 mm uzunlikda, orqada yassi diskli, kilda bir qatorli tarqoq langar tikanchalarli, ba’zan langar tikanchalar tarqoq va butun yuza, yoki disk butunlay tuksiz, silliq; ko‘tarilgan diskning cheti hoshiyali juda tor tishli ободком langar tikanchalarning qo‘shilgan yassi asoslaridan; yon va qorin tomon tarqoq konussimon langar tikanchalarli.
Perennial glaucescent plant. Root thick, many-main. Stems numbering 1–3, erect, robust, glabrous, smooth, in the upper part paniculate branching, 80–100 cm tall. Leaves with lower surface with protruding middle vein and net of lateral vein, with both side densely covered different size of white tubercles; basal with blade 30–60 cm long, 9–15 cm wide, oblong, to summit gradually acute, towards the base narrowed in long, 20–25 cm long and up to 5 mm wide, outside glabrous, inside densely-hairy petiole; lower cauline smaller, oblong, acute, petiolate, upper sessile (3)4(6) cm long, broad-ovate or ovate, acute, at the base cordate. Inflorescence loosely-paniculate from few-flowered, leafless, terminal and lateral sinuosity, at the base which are situated along one small leaflet. Pedicels 9–10 mm long, thin, glabrous, in fruit elongating up to 3 cm and thickening, erect. Calyx at flowering 6–6.5(7) mm long, with thin, several membranous, oblong or oblong-lanceolate lobes, bluntish, more rarely somewhat acute, to moment of fruiting of bending back, enlarging up to 9–10 mm long and covered with scattered white tubercles. Corolla pale-yellow, 12–13 mm long, with tube 5 mm long; limb 7–8 mm long, barely broadened, almost up to base divided on lanceolate, bluntish, almost erect lobes. Cymules 1 mm tall, semi-round-ovate. Filaments up to 2 mm long; anthers 3–4 mm long, at the apex with one mucro. From 4 nutlets normally develop 2. Nutlets ovate, 9.5–10 mm long, along back with flat disc, along keel with one ranked scattered anchor prickles, sometimes anchor prickles scattered and on whole surface, or disc completely glabrous, smooth; raised margin of disc bordered very narrow toothed ободком from fused flat bases of anchor prickles; side and ventral side covered with scattered conical anchor prickles.Asl matn (ruscha) · Russian original
Многолетнее сизоватое растение. Корень толстый, многоглавый. Стебли в числе 1–3, прямостоячие, мощные, голые, гладкие, в верхней части метельчато ветвящиеся, 80–100 см выс. Листья с нижней поверхности с выступающей средней жилкой и сетью боковых жилок, с обеих сторон густо покрытые различной величины белыми бугорками; прикорневые с пластинкой 30–60 см дл., 9–15 см шир., продолговатой, к вершине постепенно заостренной, к основанию суженной в длинный, 20–25 см дл. и до 5 мм шир., снаружи голый, внутри густоволосистый черешок; нижние стеблевые мельче, продолговатые, острые, черешковые, верхние сидячие (3)4(6) см дл., широкояйцевидные или яйцевидные, заостренные, при основании сердцевидные. Соцветие рыхлометельчатое из немногоцветковых, безлистных, конечных и боковых извилин, в основании которых находятся по одному небольшому листочку. Цветоножки 9–10 мм дл., тонкие, голые, при плодах удлиняющиеся до 3 см и утолщающиеся, прямостоячие. Чашечка при цветении 6–6.5(7) мм дл., с тонкими, несколько пленчатыми, продолговатыми или продолговато-ланцетными долями, туповатыми, реже островатыми, к моменту плодоношения отгибающимися, увеличивающимися до 9–10 мм дл. и покрытыми рассеянными белыми бугорками. Венчик бледно-желтый, 12–13 мм дл., с трубкой 5 мм дл.; отгиб 7–8 мм дл., едва расширенный, почти до основания разделенный на ланцетные, туповатые, почти прямостоячие лопасти. Сводики 1 мм выс., полукругло-яйцевидные. Нити тычинок до 2 мм дл.; пыльники 3–4 мм дл., на вершине с одним остроконечием. Из 4 эремов нормально развиваются 2. Эремы яйцевидные, 9.5–10 мм дл., по спинке с плоским диском, по килю с одним рядом рассеянных якорных шипиков, иногда якорные шипики рассеянны и на всей поверхности, или диск совершенно голый, гладкий; приподнятый край диска окаймлен очень узким зубчатым ободком из сросшихся плоскими основаниями якорных шипиков; бока и брюшная сторона покрыты рассеянными коническими якорными шипиками.
«Флора Узбекистана», 4-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 4 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation. - Aniqlagich · Key
- Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →
Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases
Trachelanthus turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (1)
- Trachelanthus korolkowii Korolkov bo‘rtikliguli