O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Anthriscus sylvestris(L.) Hoffm.

O‘rmon jo‘kpoyasi · Купырь лесной

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Anthriscus
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
O‘rmon jo‘kpoyasi
Ruscha nomi · Russian name
Купырь лесной
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), ikki yillik o‘t (biennial herb), monokarpik (monocarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
dorivor (medicinal), oziq-ovqatbop (food), yem-xashakbop (forage), bo‘yoqbop (dye), efir moyli (essential-oil)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Sinonimlar · Synonyms
Anthriscus nemorosa
Birinchi chop etilgan · First published
Gen. Pl. Umbell. : 40 (1814)
bazionim · basionym: Chaerophyllum sylvestre L., Sp. Pl. : 258 (1753)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 183-bet (vol. 7, p. 183)
Yashash joylari · Habitat
Bargli va archa o‘rmon, butalarning chakalakzorlari, o‘tloq, suv havzasilarning qirg‘oqi, begona joy, xarobaliklar, chorvaning qo‘ra joylari, bog‘lar
Deciduous and juniper forest, thickets of shrubs, meadow, bank of water bodies, weedy place, wastelands, camp sites of livestock, orchards
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tog‘ oldi, past tog‘lar, o‘rta tog‘lar, baland tog‘lar
Foothills, low mountains, mid-mountains, high mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi iyun–iyul, mevalashi avgust
Flowering Jun–Jul, fruiting Aug
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Qozog‘iston past tepaliklari (Karkaralin tog‘lari), Saur, Tarbag‘atoy, Jung‘or Olatov, Tyan-Shan (Ketmontov, Olatov Kungeyi, Zailiy Olatov, Olatov Terskeyi, Qirg‘iz Olatov, markaziy Tyan-Shan), Kopetdog‘
Kazakhstan small hills (Karkaralin mountains), Saur, Tarbagatai, Dzungarian Alatau, Tian Shan (Ketmentau, Kungey Alatau, Trans-Ili Alatau, Terskey Alatau, Kyrgyz Alatau, central Tian Shan), Kopet Dag
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ikki yillik (almashtiruvchi ikki yillik o‘tlar) yoki ko‘p yillik (kam-yozgi), monokarpik yoki polikarpik o‘simlik 60–200 cm balandlikda. Kaudekslar qisqa, hosil qiluvchi kurtaklar, ular vegetativ individlar rivojlanadi, составляющие клон. Ildizlar o‘q, 2 m gacha uzunlikda, ba’zan ancha sezilarli qalinlashgan, 16 mm gacha diametrda. Poyalar yakka, to‘g‘ri, asosida 0.4–1.6(2) cm diametrda, kovak, bo‘g‘imlar ostida biroz shishgan, chuqur-egatli, yoyilgan ingichka tuklarli, ba’zan oq tukli yoki tuksiz, yuqori qismida qalqonsimon shoxlanuvchi, navbatma-navbat pastki va halqali yoki qarama-qarshi yuqorigi shoxlarli. Ildiz oldi barglar uzun barg bandilarda, uch marta-to‘rt marta patsimon kesilgan plastinkalar; barg bandilar 5–20 cm uzunlikda, yumshoq tukli, zich yoki kichkina bo‘shliqli, o‘yiqli adaksial tomonlarli, periferik o‘tkazuvchi dastalarli. Barg plastinka oval yoki keng uchburchak, 6–40 cm uzunlikda, 5–20 cm kenglikda, tuksiz yoki, ayniqsa pastki tomonlarli, siyrak tukli, birlamchi bazal segmentlarli bandchalar 3 cm gacha uzunlikda; uchki segmentlar keng-nashtarsimon yoki oval, 0.8–6 cm uzunlikda, 0.8–3.5 cm kenglikda, o‘tkir, chetida tishli yoki patsimon bo‘lingan va ingichka kiprikli. Устьица аномоцитные va диацитные. Yuqorigi poya barglar bandsiz patsimon kesilgan plastinkalarli. Soyabonlar 3–9 cm diametrda, 4–15li biroz teng emas nurlar 15–35 mm uzunlikda, o‘ramlarsiz. Uchki soyabon rivojlangan, lekin ba’zan qisqa bandda va yanada mayda o‘lchamlar, -dan yon shoxlarda. Kichik soyabonlar 0.7–1.5 cm diametrda, 4–15 gulli; gul bandilar mevalaganda 5–8 mm uzunlikda, yuqori qismida tojli oq tikanchalardan; kichik o‘ramlar 5–6 tuxumsimon, oval yoki nashtarsimondan, chetida kiprikli, tez sertuk tukli, pardasimon, mevalaganda pastga qayrilgan bargchalar. Kosacha tishlari sezilmas. Gulbarglar oq yoki sarg‘ish-yashilroq, 2–2.9 mm gacha uzunlikda, teskari tuxumsimon, chetki sezilarli kattalashgan, juda qisqa, qayrilgan ichkariga uch yoki deyarli yassi, zaif sezilarli sekretor kanalchalar. Stilopodiy konussimon; ustuncha shoxilar ilmoqsimon qayrilgan, 0.5–1 mm uzunlikda. Mevalar asosida tuklarning tojili, yaltiroq, qo‘ng‘iroq-yashil yoki deyarli qora, yonlarli siqilgan, tuksiz yoki qillarli подставкахda, shakli nashtarsimon, stilopodiylar ostida toraygan qisqa tumshuqda. Karpoforlar ikki bo‘lakka bo‘lingan uchida. Mericarplar 5–10 mm uzunlikda, 1.2–2 mm kenglikda, shakli chiziqsimon, pastki qismida keng, yuqoriga qarab asta-sekin toraygan, kesimda yumaloq. Ekzokarp yirik hujayralardan; ularning ichki devorlar ingichka, yog‘ochlanuvchi, tashqi emas yog‘ochlanuvchi, kollenximali qalinlashgan. Komissura tor. Mezokarp ingichka-devor нелигнифицированных hujayralardan. Chetki o‘tkazuvchi dastalar sezilarli orqadan kattaroq. Egatli kanalchalar yakka, komissural tomonda 2da, приближенные komissuraga, kanalchalarning pishgan mevalarida zo‘rg‘a sezilarli. Endosperm komissural tomonlarli tor щелевидной o‘yiqli. N = 8; 2 n = 16, 18.
Biennial (replacement biennials) or perennial (few-summer), monocarpic or polycarpic plant 60–200 cm tall. Caudices short, forming buds, from which develop vegetative individuals, составляющие клон. Roots tap, up to 2 m long, sometimes rather conspicuous thickened, up to 16 mm in diameter. Stems solitary, straight, at the base 0.4–1.6(2) cm in diameter, hollow, under nodes slightly inflated, deeply-grooved, with spreading thin hairs, sometimes white-hairy or glabrous, in the upper part corymbose branching, with alternate lower and whorled or opposite upper branches. Basal leaves on long petioles, with three times-four times pinnatisect blades; petioles 5–20 cm long, soft hairy, dense or with small cavity, with notch with adaxial sides, with peripheral conducting fascicles. Leaf blade oval or broadly triangular, 6–40 cm long, 5–20 cm wide, glabrous or, especially with lower sides, sparsely hairy, with primary basal segments on petiolules up to 3 cm long; terminal segments broad-lanceolate or oval, 0.8–6 cm long, 0.8–3.5 cm wide, acute, along the margin toothed or pinnatipartite and thin ciliate. Устьица аномоцитные and диацитные. Upper cauline leaves with sessile pinnatisect blades. Umbels 3–9 cm in diameter, with 4–15 slightly unequal rays 15–35 mm long, without involucres. Terminal umbel developed, but sometimes on short stalk and more small sizes, than on lateral branches. Umbellules 0.7–1.5 cm in diameter, 4–15-flowered; pedicels in fruit 5–8 mm long, in the upper part with crown from white prickles; involucels from 5–6 ovate, oval or lanceolate, along the margin ciliate, often shaggy hairy, membranous, in fruit downward reflexed leaflets. Calyx teeth inconspicuous. Petals white or yellowish-greenish, up to 2–2.9 mm long, obovate, marginal conspicuous enlarged, with very short, recurved inward apex or almost flat, with weakly conspicuous secretory canals. Stylopodium conical; style branches hooked reflexed, 0.5–1 mm long. Fruits at the base with crown of hairs, shining, brownish-green or almost black, with sides compressed, glabrous or covered with bristles on подставках, in outline lanceolate, under stylopodia narrowed in short beak. Carpophores bipartite at the apex. Mericarps 5–10 mm long, 1.2–2 mm wide, in outline linear, in the lower part broad, upward gradually narrowed, in section rounded. Exocarp from large cells; their inner walls thin, becoming woody, outer not becoming woody, collenchymatous thickened. Commissure narrow. Mesocarp from thinly-wall нелигнифицированных cells. Marginal conducting fascicles considerably larger than dorsal. Hollow canals solitary, on commissural side along 2, приближенные to commissure, in mature fruits of canals barely conspicuous. Endosperm with commissural sides with narrow щелевидной notch. N = 8; 2 n = 16, 18.
Asl matn (ruscha) · Russian originalДвулетние (замещающие двулетники) или многолетние (малолетние), монокарпические или поликарпические растения 60–200 см выс. Каудексы короткие, образующие почки, из которых развиваются вегетативные особи, составляющие клон. Корни стержневые, до 2 м дл., иногда довольно заметно утолщенные, до 16 мм в диам. Стебли одиночные, прямые, при основании 0.4 –1.6(2) см в диам., полые, под узлами чуть вздутые, глубокобороздчатые, с оттопыренными тонкими волосками, иногда белоопушенные или голые, в верхней части щитковидно ветвящиеся, с очередными нижними и мутовчатыми или супротивными верхними ветвями. Прикорневые листья на длинных черешках, с трижды-четырежды перисторассеченными пластинками; черешки 5–20 см дл., мягко опушенные, плотные или с небольшой полостью, с выемкой с адаксиальной стороны, с периферическими проводящими пучками. Листовые пластинки овальные или широкотреугольные, 6–40 см дл., 5–20 см шир., голые или, особенно с нижней стороны, рассеянно опушенные, с первичными базальными сегментами на черешочках до 3 см дл.; конечные сегменты широколанцетные или овальные, 0.8–6 см дл., 0.8–3.5 см шир., острые, по краю зубчатые или перистораздельные и тонко реснитчатые. Устьица аномоцитные и диацитные. Верхние стеблевые листья с сидячими перисторассеченными пластинками. Зонтики 3–9 см в диам., с 4–15 слегка неравными лучами 15–35 мм дл., без оберток. Конечный зонтик развит, но иногда на короткой ножке и более мелких размеров, чем на боковых ветвях. Зонтички 0.7–1.5 см в диам., 4–15-цветковые; цветоножки при плодах 5–8 мм дл., в верхней части с коронкой из белых шипиков; оберточки из 5–6 яйцевидных, овальных или ланцетных, по краю реснитчатых, часто мохнато опушенных, пленчатых, при плодах вниз отогнутых листочков. Зубцы чашечки незаметные. Лепестки белые или желтовато-зеленоватые, до 2–2.9 мм дл., обратнояйцевидные, краевые заметно увеличенные, с очень короткой, загнутой внутрь верхушкой или почти плоские, со слабо заметными секреторными канальцами. Подстолбия конические; стилодии крючковидно отогнутые, 0.5–1 мм дл. Плоды при основании с коронкой волосков, блестящие, буровато-зеленые или почти черные, с боков сжатые, голые или покрытые щетинками на подставках, в очертании ланцетные, под подстолбиями суженные в короткий носик. Карпофоры двураздельные на верхушке. Мерикарпии 5–10 мм дл., 1.2–2 мм шир., в очертании линейные, в нижней части широкие, кверху постепенно суженные, в сечении округлые. Экзокарп из крупных клеток; их внутренние стенки тонкие, одревесневающие, наружные не одревесневающие, колленхиматозно утолщенные. Комиссура узкая. Мезокарп из тонкостенных нелигнифицированных клеток. Краевые проводящие пучки значительно крупнее спинных. Ложбиночные канальцы одиночные, на комиссуральной стороне по 2, приближенные к комиссуре, в зрелых плодах канальцы едва заметны. Эндосперм с комиссуральной стороны с узкой щелевидной выемкой. n=8; 2n=16, 18.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Anthriscus turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (4)