Torilis leptophylla(L.) Rchb.f.
Yupqabarg pufanakcha · Пупырник тонколистный
Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
- Oila · Family
- Apiaceae
- Tartib · Order
- Apiales
- Turkum · Genus
- Torilis
- O‘zbekcha nomi · Uzbek name
- Yupqabarg pufanakcha
- Ruscha nomi · Russian name
- Пупырник тонколистный
- Kelib chiqishi · Origin
- Mahalliy · Native
- Endemizm · Endemism
- Yo‘q · No
- Hayotiy shakli · Life form
- bir yillik o‘t (annual herb)
- Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
- begona o‘t (weed), oziq-ovqatbop (food)
- O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
- —
- IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
- NE Baholanmagan · Not Evaluated
- Birinchi chop etilgan · First published
- Icon. Fl. Germ. Helv. 21: 83, t. 169 (1866)
bazionim · basionym: Caucalis leptophylla L., Sp. Pl. : 242 (1753) - Markaziy Osiyoda · In Central Asia
- O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan, Turkmaniston · Turkmenistan
- Aniqlash manbasi · Identification source
- Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 187-bet (vol. 7, p. 187)
- Yashash joylari · Habitat
- Mayda tuproqli, shag‘alli, toshloq yonbag‘irlar, begona joy, bo‘z yerlar, xarobaliklar, dala, yo‘lning yo‘l chetlarilari, daryoning qirg‘oqi va ariqlar, aholi yashaydigan punktlar, bog‘lar
Fine-earth, gravelly, stony slopes, weedy place, fallows, wastelands, field, roadsides of road, bank of river and irrigation ditches, inhabited settlements, orchards - Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
- Tog‘ oldi, past tog‘lar, o‘rta tog‘lar
Foothills, low mountains, mid-mountains - Fenologiya · Phenology
- Gullashi iyun–avgust, mevalashi iyun–sentabr
Flowering Jun–Aug, fruiting Jun–Sep - O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
- Toshkent atrofidagi cho‘li, janub-g‘arbiy-Turkman pasttekisliki, Tyan-Shan (Qirg‘iz Olatov: tog‘ oldilar, o‘rab turuvchi Chu vodiyi, Qoratog‘, tizmalar Pskom, Qarjontov, Chotqol, Mo‘g‘ultov), Pomir-Oloy (tizmalar Zarafshon, Hisor, Qorategin, Pyotr I, Kuhitang, Janubiy Tojiston past tog‘lari), Kopetdog‘
Tashkent chul, south-west-Turkmen lowland, Tian Shan (Kyrgyz Alatau: foothills, surrounding Chu valley, Karatau, ranges Pskem, Karzhantau, Chatkal, Mogoltau), Pamir-Alai (ranges Zarafshan, Hissar, Karategin, Peter the Great, Kugitang, foothills of southern Tajikistan), Kopet Dag - Manba · Source
- «Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
- Morfologik tavsif · Morphological description
- Poyalar 5–40 cm balandlikda, yakka, to‘g‘ri yoki ko‘tarilgan, ingichka, asosida 1–4 mm diametrda, zich, yumaloq yoki biroz burchakli, pastki qismida ingichka-egatli, yuqori qismida qirrali, o‘rtadan yoki asosdan shoxlanuvchi, siyrak qoplangan pastga yo‘nalgan yopishgan qilli tuklar. Pastki poya barglarning barg bandilari uzun, zich, keng o‘yiqli adaksial tomonda, periferik o‘tkazuvchi dastalarli. Barglarning plastinkasi 4–13 cm uzunlikda, 2–3 cm kenglikda, shakli tuxumsimon-nashtarsimon yoki tuxumsimon, ikki marta patsimon kesilgan; uchki segmentlar tuxumsimon-nashtarsimon, bo‘lakli yoki chuqur kesikli, 8–17 mm uzunlikda, 5–9 mm kenglikda, bo‘laklar 2–5 mm uzunlikdali, emas 1 mm dan ortiq kenglikda, chiziqsimon yoki nashtarsimon-chiziqsimon, ikkala qoplangan qattiq qilli tuklarning tomoni; yuqorigi poya barglar ikki marta patsimon kesilgan plastinkalar, bandsiz cho‘zilganda, chetlarida oq-pardasimon barg qinilar; ularning uchki segmentlar sezilarli torroq. Устьица диацитные. Soyabonlar asosan qarama-qarshi barglar, vaqtida gullash qisqada, keyinroq cho‘ziladigan bandlar 1–5 cm uzunlikda, 2–4 cm diametrda, 2–4 qisqa, yoyilganli, taxminan teng o‘zaro, nurlarning qillarili 5–10 mm uzunlikda, mevalaganda qalinlashuvchi, o‘ramlarsiz; kichik soyabonlar 7–10 mm diametrda, 6–7 nurlarli; kichik o‘ram 5–7 chiziqsimon yoki tor-nashtarsimon qilli bargchalar 4 mm gacha uzunlikdadan. Gullar kichik soyabonda barcha ikki jinsli, ichki deyarli bandsiz, tashqi gul bandilar 3–4 mm gacha uzunlikda. Kosacha tishlari o‘tkir, uzun, uchburchak-nashtarsimon. Gulbarglar oq yoki pushtiroq, ozmi-ko‘pmi teng, 1 mm gacha uzunlikda, shakli keng teskari tuxumsimon, asosida toraygan qisqa tirnoqda, uchida o‘yiq, qayrilganli ichkariga bo‘laklar, tuksiz. Stilopodiy qisqa-konussimon; ustuncha shoxilar to‘g‘ri, juda qisqa, 0.2 mm uzunlikda, taxminan teng stilopodiylarning uzunlikida. Mevalar biroz siqilgan yonlarli, tukli; karpofor faqat yuqorida ikki bo‘lakka bo‘lingan. Mericarplar biroz siqilgan orqali, shakli cho‘ziq, 4–6 mm uzunlikda, 0.8–1.3 mm kenglikda (tikanlarsiz), birlamchi va ikkilamchi qirralarli. Birlamchi qirra bigizsimon qisqa qilning 2–3 qatorlarili, ikkilamchi zaif chiqib turuvchi, ko‘p sonli uzun to‘g‘ri qillarli (1 mm gacha uzunlikda), tugaydigan kichik langar. Ekzokarp hujayralardan qalinlashgan devorlarli. Гиподерма hujayralarning 1–4 qatlamlaridan. Komissura tor. Mezokarp ingichka-devor паренхиматических hujayralardan birlamchi qirralarda va hujayralardan qalinlashgan yog‘ochlanuvchi patsimon po‘stlarli ikkilamchi qirralarda; ichki mezokarpning qatlami siqilgan hujayralardan. O‘tkazuvchi dastalar chetki qirralarda massiv, orqa – ingichkada. Sekretor kanalchalar mayda, yakka egatlarda va 2da komissural tomonda, qirrali kanalchalar yakka. Endosperm komissural tomonlarli keng o‘yiqli. N = 6, 12; 2 n = 12, 24.
Stems 5–40 cm tall, solitary, straight or ascending, thin, at the base 1–4 mm in diameter, dense, rounded or slightly angular, in the lower part thinly-grooved, in the upper part angular, from middle or from base branching, sparsely covered downward directed appressed bristly hairs. Petioles of lower cauline leaves long, dense, with broad notch on adaxial side, with peripheral conducting fascicles. Blade of leaves 4–13 cm long, 2–3 cm wide, in outline ovate-lanceolate or ovate, twice pinnatisect; terminal segments ovate-lanceolate, lobed or deeply incised, 8–17 mm long, 5–9 mm wide, with lobes 2–5 mm long, not more than 1 mm wide, linear or lanceolate-linear, with both side of covered with rigid bristly hairs; upper cauline leaves with twice pinnatisect blades, sessile on elongated, along the margins white-membranous sheaths; their terminal segments considerably narrower. Устьица диацитные. Umbels mainly opposite leaves, during flowering on short, later elongating stalks 1–5 cm long, 2–4 cm in diameter, with 2–4 short, spreading, approximately equal among themselves, covered with bristles of rays 5–10 mm long, in fruit thickening, without involucres; umbellules 7–10 mm in diameter, with 6–7 rays; involucel from 5–7 linear or narrow-lanceolate bristly leaflets up to 4 mm long. Flowers in umbellule all bisexual, inner almost sessile, outer on pedicels up to 3–4 mm long. Calyx teeth acute, long, triangular-lanceolate. Petals white or pinkish, more or less equal, up to 1 mm long, in outline broadly obovate, at the base narrowed in short claw, at the apex emarginate, with recurved inward lobes, glabrous. Stylopodium short-conical; style branches straight, very short, 0.2 mm long, approximately equal along length of stylopodia. Fruits slightly compressed with sides, hairy; carpophore only at the top bipartite. Mericarps slightly compressed with back, in outline oblong, 4–6 mm long, 0.8–1.3 mm wide (without prickles), with primary and secondary ribs. Primary rib with 2–3 rows of awl-shaped short bristle, secondary weakly protruding, covered with numerous long straight bristles (up to 1 mm long), ending small anchor. Exocarp from cells with thickened walls. Гиподерма from 1–4 layers of cells. Commissure narrow. Mesocarp from thinly-wall паренхиматических cells in primary ribs and from cells with thickened becoming woody pinnate tunics in secondary ribs; inner layer of mesocarp from compressed cells. Conducting fascicles in marginal ribs massive, in dorsal – thin. Secretory canals small, solitary in grooves and along 2 on commissural side, ribbed canals solitary. Endosperm with commissural sides with broad notch. N = 6, 12; 2 n = 12, 24.Asl matn (ruscha) · Russian original
Стебли 5–40 см выс., одиночные, прямые или приподнимающиеся, тонкие, при основании 1–4 мм в диам., плотные, округлые или чуть угловатые, в нижней части тонкобороздчатые, в верхней части гранистые, от середины или от основания ветвящиеся, рассеянно покрытые вниз направленными прижатыми щетинистыми волосками. Черешки нижних стеблевых листьев длинные, плотные, с широкой выемкой на адаксиальной стороне, с периферическими проводящими пучками. Пластинки листьев 4–13 см дл., 2–3 см шир., в очертании яйцевидно-ланцетные или яйцевидные, дважды перисторассеченные; конечные сегменты яйцевидно-ланцетные, лопастные или глубоко надрезанные, 8–17 мм дл., 5–9 мм шир., с долями 2–5 мм дл., не более 1 мм шир., линейными или ланцетно-линейными, с обеих сторон покрытыми жесткими щетинистыми волосками; верхние стеблевые листья с дважды перисторассеченными пластинками, сидячими на удлиненных, по краям белопленчатых влагалищах; их конечные сегменты значительно уже. Устьица диацитные. Зонтики преимущественно супротивные листьям, во время цветения на коротких, позже удлиняющихся ножках 1–5 см дл., 2–4 см в диам., с 2–4 короткими, растопыренными, примерно равными между собой, покрытыми щетинками лучами 5–10 мм дл., при плодах утолщающимися, без оберток; зонтички 7–10 мм в диам., с 6–7 лучами; оберточка из 5–7 линейных или узколанцетных щетинистых листочков до 4 мм дл. Цветки в зонтичке все обоеполые, внутренние почти сидячие, наружные на цветоножках до 3–4 мм дл. Зубцы чашечки острые, длинные, треугольно-ланцетные. Лепестки белые или розоватые, б.м. равные, до 1 мм дл., в очертании широко обратнояйцевидные, в основании суженные в короткий ноготок, на верхушке выемчатые, с загнутой внутрь долей, голые. Подстолбия короткоконические; стилодии прямые, очень короткие, 0.2 мм дл., приблизительно равные по длине подстолбиям. Плоды слегка сжатые с боков, опушенные; карпофор только вверху двураздельный. Мерикарпии слегка сжатые со спинки, в очертании продолговатые, 4–6 мм дл., 0.8–1.3 мм шир. (без шипов), с первичными и вторичными ребрами. Первичные ребра с 2–3 рядами шиловидных коротких щетинок, вторичные слабо выступающие, покрытые многочисленными длинными прямыми щетинками (до 1 мм дл.), заканчивающимися маленьким якорем. Экзокарп из клеток с утолщенными стенками. Гиподерма из 1–4 слоев клеток. Комиссура узкая. Мезокарп из тонкостенных паренхиматических клеток в первичных ребрах и из клеток с утолщенными одревесневающими пористыми оболочками во вторичных ребрах; внутренний слой мезокарпа из сжатых клеток. Проводящие пучки в краевых ребрах массивные, в спинных – тонкие. Секреторные канальцы мелкие, одиночные в ложбинках и по 2 на комиссуральной стороне, реберные канальцы одиночные. Эндосперм с комиссуральной стороны с широкой выемкой. n=6, 12; 2n=12, 24.
«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation. - Aniqlagich · Key
- Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →
Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases
Torilis turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (4)
- Torilis arvensis Dala pufanakchasi
- Torilis arvensis subsp. turcomanica
- Torilis nodosa Bo‘g‘imli pufanakcha
- Torilis stocksiana