O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Angelica decurrens(Ledeb.) B.Fedtsch.

Chimyon arxaro‘ti; Oqsasir · Дудник чимганский

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Angelica
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Chimyon arxaro‘ti; Oqsasir
Ruscha nomi · Russian name
Дудник чимганский
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Sinonimlar · Synonyms
Angelica tschimganica; Archangelica decurrens; Archangelica tschimganica
Birinchi chop etilgan · First published
Consp. Fl. Turkest. 3: 99 (1909)
bazionim · basionym: Archangelica decurrens Ledeb., Fl. Altaic. 1: 316 (1829)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan, Turkmaniston · Turkmenistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 272-bet (vol. 7, p. 272)
Yashash joylari · Habitat
Daryoning qirg‘oqi va buloqlar, shag‘allar, butalarning chakalakzorlari, nam joy qoyalar ostida
Bank of river and streams, pebble beds, thickets of shrubs, moist place under rocks
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
O‘rta tog‘lar
Mid-mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi iyul–avgust, mevalashi avgust–sentabr
Flowering Jul–Aug, fruiting Aug–Sep
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
G‘arbiy Tyan-Shan (Qoratog‘, Chotqol tizmasi -g‘arbiy uch: Chimyon, janubiy yonbag‘ir, Angren daryosining havzasi va Kasansay)
Western Tian Shan (Karatau, Chatkal range -western tip: Chimgan, southern slope, basin of river Angren and Kasansay)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik monokarplar 100–200 cm balandlikda, o‘q ildizlarli; kaudekslar shoxlanmagan. Poyalar yakka, mustahkam, yo‘g‘on, asosida 2–4 cm diametrda, kovak, ingichka-qirrali, o‘rtadan shoxlanuvchi. Barglar yirik, 25–100 cm uzunlikda, tuksiz; ildiz oldi uzun barg bandilarda, asosida kengaygan barg qinida; barg bandilar kesimda yumaloq, kovak, циклическим joylashgan o‘tkazuvchi dastalarli, shu bilan birga yirik maydali almashinadi, субэпидермальными boshoqlar колленхимыli. Barglarning plastinkasi shakli keng uchburchak, ikki marta-uch marta uchtalik kesilgan; birlamchi segmentlar bandchalar 2–5 cm uzunlikda; uchki bo‘laklar 3–17 cm uzunlikda, 2–10 cm kenglikda, tuxumsimon, cho‘ziq-tuxumsimon yoki cho‘ziq, asosida yonlari teng bo‘lmagan, uchida odatda cho‘zilgan, bandsiz qisqa bandchalarda, chetida notekis tishli; poya o‘xshash ildiz oldili, lekin shishgan o‘tsimon tuxumsimon barg qini ega; eng yuqori kichik plastinkalarli, bandsiz shishgan barg qinilarda. Markaziy soyabonlar odatda sharsimon, 8–20 cm diametrda, 15–60 g‘adir-budirli ichki tomonlarli yoki deyarli tuksiz, teng nurlar 13 cm gacha uzunlikda, o‘ramlarsiz; kichik soyabonlar ko‘p gulli, 10–25 mm diametrda, kichik o‘ramlarli 7–9 chiziqsimon yoki ipsimondan, uzun o‘tkirlashgan, chetida pardasimon bargchalar; gul bandilar tuksiz, 7–13 mm uzunlikda. Kosacha tishlari sezilmas. Gulbarglar yashilroq-oqish, 1.5 mm gacha uzunlikda, uchida deyarli butun. Stilopodiy yopishgan-konussimon; ustuncha shoxilar 1.5–2 mm uzunlikda, qayrilgan. Mevalar biroz siqilgan orqali, tuksiz. Komissura tor; karpoforlar ikki bo‘lakka bo‘lingan. Mericarplar 5–10 mm uzunlikda, 4.5–6 mm kenglikda, shakli tuxumsimon yoki oval, bir xil. Orqa va chetki qirra g‘ovak qalinlashgan, kilsimon-qanotsimon, o‘tkir, taxminan teng o‘zaro, yoki chetki ozgina kengroq. Mezokarpning parenximasi hujayralardan yog‘ochlashgan patsimon po‘stlarli, pishgan mevalarda qisman nurab boruvchi. Sekretor kanalchalar ko‘p sonli, циклические, joylashgan mezokarpning ichki qatlamida. Endosperm komissural tomonlarli yassi yoki keng sayoz o‘yiqli. 2 n = 22.
Perennial monocarps 100–200 cm tall, with tap roots; caudices unbranched. Stems solitary, strong, thick, at the base 2–4 cm in diameter, hollow, thinly-ribbed, from middle branching. Leaves large, 25–100 cm long, glabrous; basal on long petioles, at the base broadened in sheath; petioles in section rounded, hollow, with циклическим situated conducting fascicles, moreover large alternate with small, with субэпидермальными spikes колленхимы. Blade of leaves in outline broadly triangular, twice-three times ternate dissected; primary segments on petiolules 2–5 cm long; terminal lobes 3–17 cm long, 2–10 cm wide, ovate, oblong-ovate or oblong, at the base unequal-sided, at the apex usually drawn out, sessile on short petiolules, along the margin unequally toothed; cauline similar with basal, but have inflated herbaceous ovate sheath; the uppermost with small blades, sessile on inflated sheaths. Central umbels usually spherical, 8–20 cm in diameter, with 15–60 scabrous with inner sides or almost glabrous, equal rays up to 13 cm long, without involucres; umbellules many-flowered, 10–25 mm in diameter, with involucels from 7–9 linear or filiform, long acute, along the margin membranous leaflets; pedicels glabrous, 7–13 mm long. Calyx teeth inconspicuous. Petals greenish-whitish, up to 1.5 mm long, at the apex almost entire. Stylopodium appressed-conical; style branches 1.5–2 mm long, reflexed. Fruits slightly compressed with back, glabrous. Commissure narrow; carpophores bipartite. Mericarps 5–10 mm long, 4.5–6 mm wide, in outline ovate or oval, identical. Dorsal and marginal rib spongy thickened, keel-like-wing-like, acute, approximately equal among themselves, or marginal a little wider. Parenchyma of mesocarp from cells with lignified pinnate tunics, in mature fruits partly crumbling. Secretory canals numerous, циклические, situated in inner layer of mesocarp. Endosperm with commissural sides flat or with broad shallow notch. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние монокарпики 100–200 см выс., со стержневыми корнями; каудексы неразветвленные. Стебли одиночные, крепкие, толстые, у основания 2–4 см в диам., полые, тонкоребристые, от середины ветвящиеся. Листья крупные, 25–100 см дл., голые; прикорневые на длинных черешках, при основании расширенных во влагалища; черешки в сечении округлые, полые, с циклическим расположением проводящих пучков, причем крупные чередуются с мелкими, с субэпидермальными колонками колленхимы. Пластинки листьев в очертании широкотреугольные, дважды-трижды тройчато рассеченные; первичные сегменты на черешочках 2–5 см дл.; конечные доли 3–17 см дл., 2–10 см шир., яйцевидные, продолговато-яйцевидные или продолговатые, в основании неравнобокие, на верхушке обычно оттянутые, сидячие на коротких черешочках, по краю неравнозубчатые; стеблевые сходны с прикорневыми, но имеют вздутые травянистые яйцевидные влагалища; самые верхние с маленькими пластинками, сидячими на вздутых влагалищах. Центральные зонтики обычно сферические, 8–20 см в диам., с 15–60 шероховатыми с внутренней стороны или почти голыми, равными лучами до 13 см дл., без оберток; зонтички многоцветковые, 10–25 мм в диам., с оберточками из 7–9 линейных или нитевидных, длинно заостренных, по краю перепончатых листочков; цветоножки голые, 7–13 мм дл. Зубцы чашечки незаметные. Лепестки зеленовато-беловатые, до 1.5 мм дл., на верхушке почти цельные. Подстолбия прижато-конические; стилодии 1.5–2 мм дл., отогнутые. Плоды слегка сжатые со спинки, голые. Комиссура узкая; карпофоры двураздельные. Мерикарпии 5–10 мм дл., 4.5–6 мм шир., в очертании яйцевидные или овальные, одинаковые. Спинные и краевые ребра губчато утолщенные, килевидно-крыловидные, острые, примерно равные между собой, или краевые немного шире. Паренхима мезокарпа из клеток с лигнифицированными пористыми оболочками, в зрелых плодах частично разрушающимися. Секреторные канальцы многочисленные, циклические, расположенные во внутреннем слое мезокарпа. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский или с широкой неглубокой выемкой. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Angelica turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (5)