O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Angelica ternataRegel & Schmalh.

Uchlangan arxaro‘t · Дудник тройчатый

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Angelica
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Uchlangan arxaro‘t
Ruscha nomi · Russian name
Дудник тройчатый
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), polikarpik (polycarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
efir moyli (essential-oil), oziq-ovqatbop (food)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Birinchi chop etilgan · First published
Izv. Imp. Obshch. Lyubit. Estestv. Moskovsk. Univ. 34(2): 32 (1882)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 271-bet (vol. 7, p. 271)
Yashash joylari · Habitat
Shag‘alli yonbag‘irlar, ko‘chkilar, morenalar, qoyalar, shag‘allar, konuslar yotqiziqlar, daryo terrasalar, dara, nam joy muzliklar atrofida
Gravelly slopes, screes, moraines, rocks, pebble beds, cones of outwash, river terraces, gorge, damp place near glaciers
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
O‘rta tog‘lar, baland tog‘lar
Mid-mountains, high mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi iyul, mevalashi avgust–sentabr
Flowering Jul, fruiting Aug–Sep
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Pomir-Oloy (tizma Turkiston, Zarafshon, Hisor, Qorategin, Pyotr I, Oloy, Zaolay, Rushan, Shugnan)
Pamir-Alai (range Turkestan, Zarafshan, Hissar, Karategin, Peter the Great, Alai, Trans-Alai, Rushan, Shugnan)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik polikarpik o‘simliklar 25–45 cm balandlikda, o‘ziga xos hidli, butunlay tuksiz. Ildizlar o‘q; kaudekslar yog‘ochlangan, ko‘p-asosiy, shoxlanuvchi, ildiz oldi barglarning barg qinisining qoldiqlarili. Poyalar soni bir nechta, 0.3–1 cm diametrda asosida, to‘liq, kamdan-kam kovak, yumaloq, egatli, qalqonsimon shoxlanuvchi. Barglar to‘q-yashil, nisbatan qisqa, yumaloq, zich barg bandilar; plastinka 18–30 cm uzunlikda, 13–20 cm kenglikda, shakli romb shaklli yoki tuxumsimon, ikki marta uchtalik kesilgan; birlamchi segmentlar bandchalar 5–9 cm uzunlikda; uchki bo‘laklar bandchalarda, 2–6 cm uzunlikda, pastdan keskin yaqqol tomirlar, go‘shtdor, qurishda charmsimon, yumaloq, ko‘pincha asosida bir-yon, yurak shaklli yoki ponasimon, chetida to‘lqinsimon tishli yoki o‘tkir tishli, uchida yumaloqlangan; poya yassilangan, barg bandilarda, kengaygan tuxumsimon poyani o‘rab turuvchi barg qinida; yuqorigi kichik romb shaklli plastinkalarli. Soyabonlar qalqonsimon, mevalaganda o‘suvchi, 5–10 cm gacha diametrda, 7–20 nurli; nurlar deyarli teng, 8 cm gacha uzunlikda, o‘ramlarsiz; kichik soyabonlar 1.5–2.5 cm diametrda, 15–20 gulli; gul bandilar 8–10 mm uzunlikda, ingichka, biroz burchakli, tuksiz; kichik o‘ramlar yoki kamdan-kam teng emas qisqa o‘tsimon nashtarsimon bargchalardan yo‘q. Kosacha tishlari sezilmas. Gulbarglar yashilroq, biroz o‘yiq, 1.3–2 mm uzunlikda, teskari tuxumsimon yoki elliptik, keng, qayrilganli ichkariga uch. Stilopodiy qisqa-konussimon; ustuncha shoxilar 1.5 mm gacha uzunlikda. Mevalar biroz siqilgan orqali, tuksiz. Komissura tor. Karpoforlar ikki bo‘lakka bo‘lingan. Mericarplar kuchli siqilgan orqali, shakli elliptik yoki keng-elliptik, 6–9 mm uzunlikda, 4–6 mm kenglikda, bir xil emas: bitta ular ikki ega, va boshqa bitta qanotsimon kengaygan orqa qirra. Chetki qirra keng-qanotsimon, teng endospermning kengliki, orqa tez teng emas. Ekzokarp deyarli teng izodiametrik hujayralar ozgina qalinlashgan tashqi po‘stlar; mezokarp паренхиматический, uning hujayralar yog‘ochlashgan patsimon po‘stlarli, mevalarning pishishida ba’zan qisman nurab boruvchi. Sekretor kanalchalar egatlarda yakka, mayda, mezokarpning chuqur qatlamlarida joylashgan, 2 kanalchaning komissural tomonida. Endosperm komissural tomonlarli yassi yoki keng sayoz o‘yiqli. 2 n = 22.
Perennial polycarpic plants 25–45 cm tall, with specific smell, completely glabrous. Roots tap; caudices woody, many-main, branching, covered with remains of sheath of basal leaves. Stems numbering several, 0.3–1 cm in diameter at the base, solid, more rarely hollow, round, grooved, corymbose branching. Leaves dark-green, on comparatively short, rounded, dense petioles; blade 18–30 cm long, 13–20 cm wide, in outline rhombic or ovate, twice ternate dissected; primary segments on petiolules 5–9 cm long; terminal lobes on petiolules, 2–6 cm long, below with sharply pronounced veins, fleshy, at drying leathery, rounded, not infrequently at the base one-side, cordate or cuneate, along the margin crenate or sharp-toothed, at the apex rounded; cauline flattened, on petioles, broadened in ovate amplexicaul sheath; upper with small rhombic blades. Umbels corymbose, in fruit growing, up to 5–10 cm in diameter, 7–20-ray; rays almost equal, up to 8 cm long, without involucres; umbellules 1.5–2.5 cm in diameter, 15–20-flowered; pedicels 8–10 mm long, thin, slightly angular, glabrous; involucels absent or more rarely from unequal short herbaceous lanceolate leaflets. Calyx teeth inconspicuous. Petals greenish, slightly emarginate, 1.3–2 mm long, obovate or elliptic, with broad, recurved inward apex. Stylopodium short-conical; style branches up to 1.5 mm long. Fruits slightly compressed with back, glabrous. Commissure narrow. Carpophores bipartite. Mericarps strongly compressed with back, in outline elliptic or broad-elliptic, 6–9 mm long, 4–6 mm wide, unequal: one from them has two, and other one wing-like broadened dorsal rib. Marginal rib broad-wing-like, equal width of endosperm, dorsal often unequal. Exocarp from almost equal isodiametric cells with a little thickened outer tunics; mesocarp паренхиматический, its cells with lignified pinnate tunics, at ripening of fruits sometimes partly crumbling. Secretory canals in grooves solitary, small, are situated in deep layers of mesocarp, on commissural side 2 canal. Endosperm with commissural sides flat or with broad shallow notch. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние поликарпики 25–45 см выс., со специфическим запахом, совершенно голые. Корни стержневые; каудексы деревянистые, многоглавые, ветвящиеся, покрытые остатками влагалищ прикорневых листьев. Стебли в числе нескольких, 0.3–1 см в диам. у основания, выполненные, реже полые, круглые, бороздчатые, щитковидно ветвящиеся. Листья темно-зеленые, на сравнительно коротких, округлых, плотных черешках; пластинки 18–30 см дл., 13–20 см шир., в очертании ромбические или яйцевидные, дважды тройчато рассеченные; первичные сегменты на черешочках 5–9 см дл.; конечные доли на черешочках, 2–6 см дл., снизу с резко выраженными жилками, мясистые, при высыхании кожистые, округлые, нередко при основании однобокие, сердцевидные или клиновидные, по краю городчатые или острозубчатые, на верхушке закругленные; стеблевые упрощенные, на черешках, расширенных в яйцевидные стеблеобъемлющие влагалища; верхние с маленькими ромбическими пластинками. Зонтики щитковидные, при плодах разрастающиеся, до 5–10 см в диам., 7–20-лучевые; лучи почти равные, до 8 см дл., без оберток; зонтички 1.5–2.5 см в диам., 15–20-цветковые; цветоножки 8–10 мм дл., тонкие, слегка угловатые, голые; оберточки отсутствуют или реже из неравных коротких травянистых ланцетных листочков. Зубцы чашечки незаметные. Лепестки зеленоватые, слегка выемчатые, 1.3–2 мм дл., обратнояйцевидные или эллиптические, с широкой, загнутой внутрь верхушкой. Подстолбия короткоконические; стилодии до 1.5 мм дл. Плоды слегка сжатые со спинки, голые. Комиссура узкая. Карпофоры двураздельные. Мерикарпии сильно сжатые со спинки, в очертании эллиптические или широкоэллиптические, 6–9 мм дл., 4–6 мм шир., неодинаковые: один из них имеет два, а другой одно крыловидно расширенное спинное ребро. Краевые ребра ширококрыловидные, равные ширине эндосперма, спинные часто неравные. Экзокарп из почти равных изодиаметрических клеток с немного утолщенными наружными оболочками; мезокарп паренхиматический, его клетки с лигнифицированными пористыми оболочками, при созревании плодов иногда частично разрушающиеся. Секреторные канальцы в ложбинках одиночные, мелкие, находятся в глубоких слоях мезокарпа, на комиссуральной стороне 2 канальца. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский или с широкой неглубокой выемкой. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Angelica turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (5)