O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Scrophularia incisaWeinm.

Qirqilgan chechakgul · Норичник вырезной

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Scrophulariaceae
Tartib · Order
Lamiales
Turkum · Genus
Scrophularia
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Qirqilgan chechakgul
Ruscha nomi · Russian name
Норичник вырезной
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
dorivor (medicinal)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Birinchi chop etilgan · First published
Index Seminum (TU, Dorpatensis) 1810: 136 (1810)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 9-tom, 220-bet (vol. 9, p. 220)
Yashash joylari · Habitat
Toshloq, shag‘alli yonbag‘irlar, qoyalar, ko‘chkilar, shag‘allar, morenalar, quruq o‘zan, daryoning vodiyi, suv havzasilarning qirg‘oqi, butalarning chakalakzorlari
Stony, gravelly slopes, rocks, screes, pebble beds, moraines, dry watercourse bed, valley of river, bank of water bodies, thickets of shrubs
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tekislik, tog‘ oldi, past tog‘lar, o‘rta tog‘lar, baland tog‘lar
Plain, foothills, low mountains, mid-mountains, high mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi may–iyun
Flowering May–Jun
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Zaysan havzasi, Qozog‘iston past tepaliklari, Balxashbo‘yi, Orolbo‘yi, Kaspiyoldi cho‘llari, Zeravshan daryolarining vodiyi, Tarbag‘atoy, Jung‘or Olatov, Tyan-Shan (tizmalar Zailiy Olatov, Olatov Kungeyi, Olatov Terekeyi, tog‘larning Chu-iliyskiyeyesi, Qirg‘iz Olatov, Talas Olatov, Susamir, Pskom, Chotqol), Pomir-Oloy (tizmalar Turkiston, Zarafshon, Pomir)
Zaisan basin, Kazakhstan small hills, Balkhash, Aral, Pre-Caspian deserts, valley of rivers Zeravshan, Tarbagatai, Dzungarian Alatau, Tian Shan (ranges Trans-Ili Alatau, Kungey Alatau, Terekey Alatau, Chu-iliyskiyeye of mountains, Kyrgyz Alatau, Talas Alatau, Susamyr, Pskem, Chatkal), Pamir-Alai (ranges Turkestan, Zarafshan, Pamir)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik o‘simlik 10–45 cm balandlikda. Ildiz yo‘g‘on, yog‘ochlangan, qo‘ng‘ir. Poyalar to‘g‘ri, yuqoriga ko‘tarilgan yoki yoyilgan, tuksiz, asosida to‘q qizg‘ish, yuqori qismida to‘q-yashil, ba’zan bezli-tukli. Barglar cho‘ziq-elliptik yoki tuxumsimon-nashtarsimon, 2–7 (11) cm uzunlikda, 0.5–2.5 (6) cm kenglikda, asosida ponasimon toraygan, biroz o‘tkir, bo‘rtib turuvchi tomirlarli, ba’zan butun, chetida o‘tkir yirik tishlarli, yoki ba’zan удвоенно tishli, yoki deyarli kesik, yoki liraga o‘xshash-patsimon kesilgan, barg bandilar 1–2.5 cm uzunlikda; gulyonbargli barglar tor, nashtarsimon, 2 cm uzunlikda, 0.5 cm kenglikda, barg bandilar 2–4 mm uzunlikda yoki yanada, yuqorigi to‘pgullarda chiziqsimon, 7 mm uzunlikda, 0.7 mm kenglikda, bandsiz, o‘tkir, tuksiz yoki ba’zan siyrak bezli-uzun tukli. Gullar gul bandilar 1–2 (5) mm uzunlikda, qoplangan, kabi va gul to‘pbandilar, bezli, mayda, qo‘ng‘ir tuklar, 1–6da yoki 1–2 (3)da yarim-soyabonlarda gul to‘pbandilar 0.2–0.5 cm uzunlikda, tor-ro‘vaksimon to‘pgullar 7–25 cm uzunlikda, (1) 2–3 cm kenglikda; gulyonbarglar chiziqsimon yoki chiziqsimon-nashtarsimon, 1.5–3 (4) mm uzunlikda, bezli-tukli, o‘tkir. Kosacha 2 mm uzunlikda, tuksiz yoki asosida tarqoq bezli tuklarli, yumaloq to‘q qirmizi bo‘laklar 1.3 mm uzunlikdali, 1.8 mm kenglikda, chetida tor-pardasimon. Gultoj to‘q-to‘q qirmizi, 6–8 mm uzunlikda, 2.5 mm kenglikda, yuqorigi lab uning yumaloqli, asosida toraygan, yanada to‘q rangli bo‘laklar, ular yondan 1.5–2 marta uzunroq, yanada oqish, yo‘l-yo‘l bo‘lakli pastki lablar. Changchilar chiqib turuvchi, changchi ipilar ularning bezli-uzun tukli, chang xaltachasilar to‘q-to‘q qirmizi; staminodiy nashtarsimon yoki cho‘ziq, uzunlik uning 2–2.5 marta kenglikda oshadi, o‘tmas, o‘yiq yoki ba’zan o‘tkirlashgan. Tugunchak tuxumsimon, to‘q-jigarrang, 1.5 mm uzunlikda, 1.2 mm kenglikda. Ustuncha tugunchakdan 1.5 marta uzunroq. Ko‘sak sharsimon-tuxumsimon, (4) 5–6.5 mm uzunlikda, 3.5 mm kenglikda, yashilroq -yoki binafsha-qo‘ng‘ir. Urug‘ cho‘ziq-elliptik, 1–1.2 mm uzunlikda, 0.5–0.7 mm kenglikda, to‘q-jigarrang.
Perennial plant 10–45 cm tall. Root thick, woody, brown. Stems straight, ascending or extended, glabrous, at the base crimson, in the upper part dark-green, sometimes glandular-hairy. Leaves oblong-elliptic or ovate-lanceolate, 2–7 (11) cm long, 0.5–2.5 (6) cm wide, at the base cuneate narrowed, somewhat acute, with prominent veins, sometimes entire, along the margin with acute large teeth, or sometimes удвоенно toothed, or almost incised, or lyrate-pinnately incised, on petioles 1–2.5 cm long; bracteal leaves narrow, lanceolate, 2 cm long, 0.5 cm wide, on petioles 2–4 mm long or more, upper in inflorescences linear, 7 mm long, 0.7 mm wide, sessile, acute, glabrous or sometimes sparsely glandular-hairy. Flowers on pedicels 1–2 (5) mm long, covered, as and peduncles, glandular, small, brown hairs, along 1–6 or along 1–2 (3) in semi-umbels on peduncles 0.2–0.5 cm long, in narrow-paniculate inflorescences 7–25 cm long, (1) 2–3 cm wide; bracts linear or linear-lanceolate, 1.5–3 (4) mm long, glandular-hairy, acute. Calyx 2 mm long, glabrous or at the base covered with scattered glandular hairs, with rounded purple lobes 1.3 mm long, 1.8 mm wide, along the margin narrow-membranous. Corolla dark-purple, 6–8 mm long, 2.5 mm wide, upper lip its with rounded, at the base narrowed, more dark coloured lobes, which 1.5–2 times longer than lateral, more pale, striped lobed lower lips. Stamens protruding, filaments their glandular-hairy, anthers dark-purple; staminode lanceolate or oblong, length its in 2–2.5 times exceeds width, obtuse, emarginate or sometimes acute. Ovary ovate, dark-brown, 1.5 mm long, 1.2 mm wide. Style 1.5 times longer than the ovary. Capsule globose-ovate, (4) 5–6.5 mm long, 3.5 mm wide, greenish -or violet-brown. Seed oblong-elliptic, 1–1.2 mm long, 0.5–0.7 mm wide, dark-brown.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетнее растение 10–45 см выс. Корень толстый, деревянистый, бурый. Стебли прямые, восходящие или простертые, голые, в основании багрянистые, в верхней части темно-зеленые, иногда железисто-опушенные. Листья продолговато-эллиптические или яйцевидно-ланцетные, 2–7 (11) см дл., 0.5–2.5 (6) см шир., в основании клиновидно суженные, островатые, с выдающимися жилками, иногда цельные, по краю с острыми крупными зубцами, или иногда удвоенно зубчатые, или почти вырезанные, или лировидно-перистонадрезанные, на черешках 1–2.5 см дл.; прицветные листья узкие, ланцетные, 2 см дл., 0.5 см шир., на черешках 2–4 мм дл. или более, верхние в соцветии линейные, 7 мм дл., 0.7 мм шир., сидячие, острые, голые или иногда рассеянно железисто-волосистые. Цветки на цветоножках 1–2 (5) мм дл., покрытых, как и цветоносы, железистыми, мелкими, бурыми волосками, по 1–6 или по 1–2 (3) в полузонтиках на цветоносах 0.2–0.5 см дл., в узкометельчатом соцветии 7–25 см дл., (1) 2–3 см шир.; прицветники линейные или линейно-ланцетные, 1.5–3 (4) мм дл., железисто-опушенные, острые. Чашечка 2 мм дл., голая или в основании покрытая рассеянными железистыми волосками, с округлыми пурпуровыми долями 1.3 мм дл., 1.8 мм шир., по краю узкопленчатыми. Венчик темно-пурпуровый, 6–8 мм дл., 2.5 мм шир., верхняя губа его с округлыми, в основании суженными, более темно окрашенными лопастями, которые в 1.5–2 раза длиннее боковых, более бледных, полосатых лопастей нижней губы. Тычинки выставляющиеся, нити их железисто-волосистые, пыльники темно-пурпуровые; стаминодий ланцетный или продолговатый, длина его в 2–2.5 раза превышает ширину, тупой, выемчатый или иногда заостренный. Завязь яйцевидная, темнокоричневая, 1.5 мм дл., 1.2 мм шир. Столбик в 1.5 раза длиннее завязи. Коробочка шаровидно-яйцевидная, (4) 5–6.5 мм дл., 3.5 мм шир., зеленовато- или фиолетово-бурая. Семена продолговато-эллиптические, 1–1.2 мм дл., 0.5–0.7 мм шир., темно-коричневые.

«Флора Узбекистана», 2-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 2 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Scrophularia turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (40)