O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Ferula foetida(Bunge) Regel

Sassiq kovrak · Ферула вонючая

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Ferula
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Sassiq kovrak
Ruscha nomi · Russian name
Ферула вонючая
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
dorivor (medicinal), efir moyli (essential-oil), yem-xashakbop (forage), asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Birinchi chop etilgan · First published
Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 5: 592 (1877)
bazionim · basionym: Scorodosma foetidum Bunge, Index Seminum (TU, Dorpatensis) 1846: [3] (1846)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan, Turkmaniston · Turkmenistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 290-bet (vol. 7, p. 290)
Yashash joylari · Habitat
Qumli, gilli va shag‘alli cho‘llar, tog‘ etagi tekisliklari, lyossli yonbag‘irlar
Sandy, clayey and gravelly deserts, foothill plains, loess slopes
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tekislik, tog‘ oldi
Plain, foothills
Fenologiya · Phenology
Gullashi mart–iyun, mevalashi may–iyun
Flowering Mar–Jun, fruiting May–Jun
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Mo‘yinqum, Qoratog‘ etagidagi tekislik, Sirdaryo vodiysi, Toshkent atrofidagi cho‘llar, Farg‘ona vodiysi, Zarafshon daryosining quyi oqimi, Qizilqum, Amudaryo vodiysi, Surxon-Sherobod vodiysi, Qoraqum, Ustyurt, Tyan-Shan (Chu-Ili tog‘lari: Xantau yaqinida), Pomir-Oloy (Oloy tizmasi: Naukat posyolkasi yaqinidagi rang-barang qatlamlar; Janubiy Tojikiston past tog‘liklari), Katta Bolxon, Badxiz
Muyunkum, Pre-Karatau Piedmont Plain, Syr Darya valley, Tashkent chuls, Fergana Valley, lower reaches of the Zeravshan River, Kyzylkum, Amu Darya valley, Surkhan-Sherabad Valley, Karakum, Ustyurt, Tian Shan (Chu-Ili Mountains: near Khantau), Pamir-Alai (Alai Range: variegated beds near the settlement of Naukat; low mountains of Southern Tajikistan), Greater Balkhan, Badkhyz
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik monokarplar sarimsoq hidli, 1–1.8 m gacha balandlikda. Ildizlar vertikal; kaudekslar butun, qurigan barglarning barg bandilarining tolali qoldiqlarili. Poyalar yakka, yo‘g‘on, 4–5 cm diametrda asosida, zich, tuksiz, kesimda yumaloq, yuqori qismida shoxlanuvchi; pastki shoxlar navbatma-navbat, yuqorigi halqali. Barglar yumshoq, erta so‘liydigan, yuqoridan odatda tuksiz, pastdan yumshoq tukli; ildiz oldi qisqa yo‘g‘on barg bandilarda; barg plastinka 50–60 cm gacha uzunlikda, 40–50 cm kenglikda, keng uchburchak, ikki marta uchtalik kesilgan; bazal birlamchi segmentlar bandchalar 4–5 cm uzunlikda; uchki bo‘laklar 3–15 cm uzunlikda, 0.7–5 cm kenglikda, cho‘ziq, cho‘ziq-nashtarsimon, nashtarsimon yoki deyarli chiziqsimon, pastga tushuvchi bandchalarda, butun qirrali yoki kesikli-tishli, uchda yumaloqlangan; poya elliptik, qog‘ozsimon, yumshoqli, pastga qayrilgan, tukli barg qinilar; eng yuqori reduksiyalangan plastinkalar va barg bandilarli. Markaziy soyabonlar 9–20 cm diametrda, deyarli sharsimon, 12–22 nurli, deyarli bandsiz (ножекsiz); nurlar deyarli teng, 5 cm gacha uzunlikda; yon soyabonlar 4–15 cm diametrda, uzun bandlarda, to‘plangan asosida markaziy soyabon 3–7da; o‘ram va kichik o‘ramlar yo‘q; kichik soyabonlar tukli, vaqtida gullash 3 cm, mevalaganda 4–5 cm diametrda, 12–15 gulli, sharsimon; gul bandilar qisqa, 3 mm uzunlikda, qalinlashgan, siyrak joylashgan. Kosacha tishlari sezilmas. Gulbarglar oqish-sariq, 2–3.5 mm uzunlikda, oval, yassi, tuksiz. Stilopodiy piyolasimon, konussimon; ustuncha shoxilar 1.3 mm gacha uzunlikda, qayrilgan mericarplarning orqa tomonida. Tugunchak namatsimon tukli. Mevalar yirik, 15–26 mm uzunlikda, 10–14 mm kenglikda, shakli teskari tuxumsimon, oval, elliptik yoki deyarli yumaloq, tukli yoki deyarli tuksiz. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan; komissura keng. Orqa qirra ipsimon, chetki keng-qanotsimon. Ekzokarp yirik hujayralardan ingichka po‘stlarli. Мезокарпическая parenxima 2–4 слойная; gipendokarp 4–5 qatorli, волокновидных hujayralardan. 8–11 o‘tkazuvchi dastalarning chetki qirralarida. Sekretor kanalchalar egatlarda va komissurada неопределенном sonida, tez ular yomon sezilarli yoki облитерированы. Endosperm komissural tomonlarli yassi. 2 n = 22.
Perennial monocarps with garlic smell, up to 1–1.8 m tall. Roots vertical; caudices entire, covered with fibrous remains of petioles of dead leaves. Stems solitary, thick, 4–5 cm in diameter at the base, dense, glabrous, in section rounded, in the upper part branching; lower branches alternate, upper whorled. Leaves soft, early withering, above usually glabrous, below soft hairy; basal on short thick petioles; leaf blade up to 50–60 cm long, 40–50 cm wide, broadly triangular, twice ternate dissected; basal primary segments on petiolules 4–5 cm long; terminal lobes 3–15 cm long, 0.7–5 cm wide, oblong, oblong-lanceolate, lanceolate or almost linear, decurrent on petiolules, entire or incised-toothed, on end rounded; cauline with elliptic, papery, soft, downward reflexed, hairy sheaths; the uppermost with reduced blades and petioles. Central umbels 9–20 cm in diameter, almost spherical, 12–22-ray, almost sessile (without ножек); rays almost equal, up to 5 cm long; lateral umbels 4–15 cm in diameter, on long stalks, gathered at the base central umbel along 3–7; involucre and involucels absent; umbellules hairy, during flowering 3 cm, in fruit 4–5 cm in diameter, 12–15-flowered, spherical; pedicels short, 3 mm long, thickened, spaced. Calyx teeth inconspicuous. Petals pale-yellow, 2–3.5 mm long, oval, flat, glabrous. Stylopodium bowl-like, conical; style branches up to 1.3 mm long, reflexed on dorsal side of mericarps. Ovary felted hairy. Fruits large, 15–26 mm long, 10–14 mm wide, in outline obovate, oval, elliptic or almost rounded, hairy or almost glabrous. Carpophores up to base bipartite; commissure broad. Dorsal rib filiform, marginal broad-wing-like. Exocarp from large cells with thin tunics. Мезокарпическая parenchyma 2–4-слойная; hypendocarp 4–5-ranked, from волокновидных cells. In marginal ribs 8–11 conducting fascicles. Secretory canals in grooves and on commissure in неопределенном in number, often they poorly conspicuous or облитерированы. Endosperm with commissural sides flat. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние монокарпики с чесночным запахом, до 1–1.8 м выс. Корни вертикальные; каудексы цельные, покрытые волокнистыми остатками черешков отмерших листьев. Стебли одиночные, толстые, 4–5 см в диам. при основании, плотные, голые, в сечении округлые, в верхней части ветвящиеся; нижние ветви очередные, верхние мутовчатые. Листья мягкие, рано увядающие, сверху обычно голые, снизу мягко опушенные; прикорневые на коротких толстых черешках; листовые пластинки до 50–60 см дл., 40–50 см шир., широкотреугольные, дважды тройчато рассеченные; базальные первичные сегменты на черешочках 4–5 см дл.; конечные доли 3–15 см дл., 0.7–5 см шир., продолговатые, продолговато-ланцетные, ланцетные или почти линейные, низбегающие на черешочки, цельнокрайние или надрезанно-зубчатые, на конце закругленные; стеблевые с эллиптическими, бумагообразными, мягкими, вниз отогнутыми, опушенными влагалищами; самые верхние с редуцированными пластинками и черешками. Центральные зонтики 9–20 см в диам., почти сферические, 12–22-лучевые, почти сидячие (без ножек); лучи почти равные, до 5 см дл.; боковые зонтики 4–15 см в диам., на длинных ножках, собранные у основания центрального зонтика по 3–7; обертки и оберточки отсутствуют; зонтички опушенные, во время цветения 3 см, при плодах 4–5 см в диам., 12–15-цветковые, сферические; цветоножки короткие, 3 мм дл., утолщенные, расставленные. Зубцы чашечки незаметные. Лепестки бледно-желтые, 2–3.5 мм дл., овальные, плоские, голые. Подстолбия чашевидные, конические; стилодии до 1.3 мм дл., отогнутые на спинную сторону мерикарпиев. Завязи войлочно опушенные. Плоды крупные, 15–26 мм дл., 10–14 мм шир., в очертании обратнояйцевидные, овальные, эллиптические или почти округлые, опушенные или почти голые. Карпофоры до основания двураздельные; комиссура широкая. Спинные ребра нитевидные, краевые ширококрыловидные. Экзокарп из крупных клеток с тонкими оболочками. Мезокарпическая паренхима 2–4-слойная; гипэндокарп 4–5-рядный, из волокновидных клеток. В краевых ребрах 8–11 проводящих пучков. Секреторные канальцы в ложбинках и на комиссуре в неопределенном числе, часто они плохо заметны или облитерированы. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Ferula turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (107)