O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Ferula lipskyiKorovin

Lipskiy kovragi · Ферула Липского

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Ferula
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Lipskiy kovragi
Ruscha nomi · Russian name
Ферула Липского
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
efir moyli (essential-oil), asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Birinchi chop etilgan · First published
Ill. Monogr. Ferula : 46 (1947)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 298-bet (vol. 7, p. 298)
Yashash joylari · Habitat
Xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, slanetslar, konglomeratlar, daryo terrasalar, kserofil butalarning chakalakzorlari
Outcrops of variegated rocks, schists, conglomerates, river terraces, thickets of xerophilous shrubs
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tog‘ oldi, past tog‘lar
Foothills, low mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi aprel–may, mevalashi may–iyun
Flowering Apr–May, fruiting May–Jun
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Tyan-Shan (Farg‘ona tizmasi), Pomir-Oloy (Oloy tizmasi)
Tian Shan (Fergana range), Pamir-Alai (Alai range)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik tuksiz polikarpik o‘simliklar 40–60 cm balandlikda. Ildizlar urchuqsimon, shoxlanuvchi; kaudekslar butun, qurigan barglarning tolali qoldiqlarili. Poyalar yakka, kamdan-kam 2da, kesimda yumaloq, asosida 1–2 cm diametrda, zich, tuksiz, egatli, o‘rtadan shoxlanuvchi, hosil qiluvchi yoyiq yarim-sharsimon umumiy to‘pgul. Barglar erta so‘liydigan, butunlay tuksiz, ko‘kimtir; ildiz oldi barglar mustahkam oqish barg bandilar va yoyilgan bandchalarli; barg plastinka shakli uchburchak yoki keng-romb shaklli, 15–24 cm uzunlikda, 19–24 cm kenglikda, ko‘p marta uchtalik kesilgan; birlamchi segmentlar bandchalar 3–4 cm uzunlikda; uchki bo‘laklar ipsimon, 1.5–6 cm gacha uzunlikda, yoyilgan; poya kichraygan plastinkalarli, shishgan, charmsimon, tuxumsimon yoki nashtarsimon barg qinilarli. Markaziy soyabonlar 15 cm gacha diametrda, qisqa bandlarda, 8–14 nurlarli, deyarli sharsimon; yon diametrdan kichikroq, uzun bandlarda; o‘ram yo‘q; kichik soyabonlar 10–20 gulli, kichik o‘ramlarsiz. Gul bandilar 15–20 mm uzunlikda, ingichka. Kosacha tishlari qisqa. Gulbarglar sariq, keng-nashtarsimon, o‘tkirlashgan, qayrilganli ichkariga uch, 1.5 mm gacha uzunlikda. Stilopodiy yopishgan-konussimon, ko‘tarilgan chetli; ustuncha shoxilar 2 mm atrofida uzunlikda, qayrilgan. Mevalar tuksiz, yassi, 12–15 mm uzunlikda, 6–7 mm kenglikda, somon-sariq, ko‘kimtir, shakli yumaloq-elliptik. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan; komissura keng. Orqa qirra biroz chiqib turuvchi, chetki qanotsimon kengaygan. Ekzokarp ingichka-devordan, biroz cho‘zilgan тангентальном yo‘nalgan hujayralarda. Mezokarpning parenximasi мелкоклеточная, ingichka-devor; gipendokarp ingichka-devordan, asosan to‘g‘ri to‘rtburchak hujayralarning shakli patsimon po‘stlarli. Chetki qirra ingichka-devor parenximadan, tez nurab boruvchi, 6–7 mayda o‘tkazuvchi dastalarli. Sekretor kanalchalar ikki tipik, ikki ярусаda joylashgan: ichki qatlamning kanalchalari 3–6da egatda, komissural tomonda 10–12da; kanalchalar ikkinchi яруса epidermis ostida дорзальной va mericarplarning komissural tomonlarida joylashgan, shu jumladan chetki qirra, bu kanalchalar maydaroq, -dan ichki qatlamning kanalchalari. Endosperm komissural tomonlarli yassi.
Perennial glabrous polycarpic plants 40–60 cm tall. Roots fusiform, branching; caudices entire, covered with fibrous remains of dead leaves. Stems solitary, more rarely along 2, in section rounded, at the base 1–2 cm in diameter, dense, glabrous, grooved, from middle branching, forming spreading semi-globose common inflorescence. Leaves early withering, completely glabrous, glaucescent; basal leaves with strong whitish petioles and spreading petiolules; leaf blade in outline triangular or broad-rhombic, 15–24 cm long, 19–24 cm wide, repeatedly ternate dissected; primary segments on petiolules 3–4 cm long; terminal lobes filiform, up to 1.5–6 cm long, spreading; cauline with reduced blades, with inflated, leathery, ovate or lanceolate sheaths. Central umbels up to 15 cm in diameter, on short stalks, with 8–14 rays, almost spherical; lateral smaller than the diameter, on long stalks; involucre absent; umbellules 10–20-flowered, without involucels. Pedicels 15–20 mm long, thin. Calyx teeth short. Petals yellow, broad-lanceolate, with acute, recurved inward apex, up to 1.5 mm long. Stylopodium appressed-conical, with raised margin; style branches about 2 mm long, reflexed. Fruits glabrous, flat, 12–15 mm long, 6–7 mm wide, straw-yellow, glaucescent, in outline roundish-elliptic. Carpophores up to base bipartite; commissure broad. Dorsal rib slightly protruding, marginal wing-like broadened. Exocarp from thinly-wall, slightly elongated in тангентальном directed cells. Parenchyma of mesocarp мелкоклеточная, thinly-wall; hypendocarp from thinly-wall, mainly rectangular shape of cells with pinnate tunics. Marginal rib from thinly-wall parenchyma, often crumbling, with 6–7 small conducting fascicles. Secretory canals two type, arranged in two яруса: canals of inner layer along 3–6 in groove, on commissural side along 10–12; canals of second яруса arranged under epidermis on дорзальной and commissural sides of mericarps, including marginal rib, these canals smaller, than canals of inner layer. Endosperm with commissural sides flat.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние голые поликарпики 40–60 см выс. Корни веретеновидные, ветвящиеся; каудексы цельные, покрытые волокнистыми остатками отмерших листьев. Стебли одиночные, реже по 2, в сечении округлые, при основании 1–2 см в диам., плотные, голые, бороздчатые, от середины ветвящиеся, образующие раскидистое полушаровидное общее соцветие. Листья рано увядающие, совершенно голые, сизоватые; прикорневые листья с крепкими беловатыми черешками и растопыренными черешочками; листовые пластинки в очертании треугольные или широкоромбические, 15–24 см дл., 19–24 см шир., многократно тройчато рассеченные; первичные сегменты на черешочках 3–4 см дл.; конечные доли нитевидные, до 1.5–6 см дл., растопыренные; стеблевые с уменьшенными пластинками, со вздутыми, кожистыми, яйцевидными или ланцетными влагалищами. Центральные зонтики до 15 см в диам., на коротких ножках, с 8–14 лучами, почти сферические; боковые меньшего диаметра, на длинных ножках; обертки отсутствуют; зонтички 10–20-цветковые, без оберточек. Цветоножки 15–20 мм дл., тонкие. Зубцы чашечки короткие. Лепестки желтые, широколанцетные, с заостренной, загнутой внутрь верхушкой, до 1.5 мм дл. Подстолбия прижато-конические, с приподнятым краем; стилодии около 2 мм дл., отогнутые. Плоды голые, плоские, 12–15 мм дл., 6–7 мм шир., соломенно-желтые, сизоватые, в очертании округло-эллиптические. Карпофоры до основания двураздельные; комиссура широкая. Спинные ребра слегка выступающие, краевые крыловидно расширенные. Экзокарп из тонкостенных, слегка вытянутых в тангентальном направлении клеток. Паренхима мезокарпа мелкоклеточная, тонкостенная; гипэндокарп из тонкостенных, преимущественно прямоугольной формы клеток с пористыми оболочками. Краевые ребра из тонкостенной паренхимы, часто разрушающейся, с 6 –7 мелкими проводящими пучками. Секреторные канальцы двух типов, расположены в два яруса: канальцы внутреннего слоя по 3–6 в ложбинке, на комиссуральной стороне по 10–12; канальцы второго яруса расположены под эпидермой на дорзальной и комиссуральной сторонах мерикарпиев, включая краевые ребра, эти канальцы мельче, чем канальцы внутреннего слоя. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Ferula turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (107)