O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Ferula karatavicaRegel & Schmalh.

Borolday kovragi · Ферула боролдайская

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Ferula
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Borolday kovragi
Ruscha nomi · Russian name
Ферула боролдайская
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), polikarpik (polycarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
dorivor (medicinal), efir moyli (essential-oil), yem-xashakbop (forage), asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Sinonimlar · Synonyms
Ferula aitchisonii; Ferula eremophila
Birinchi chop etilgan · First published
Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 5: 594 (1877)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 294-bet (vol. 7, p. 294)
Yashash joylari · Habitat
Lyossli yonbag‘irlar, xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, quruq o‘zan
Loess slopes, outcrops of variegated rocks, dry watercourse bed
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tog‘ oldi, past tog‘lar, o‘rta tog‘lar
Foothills, low mountains, mid-mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi may–iyun, mevalashi iyul–avgust
Flowering May–Jun, fruiting Jul–Aug
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Toshkent atrofidagi cho‘li, Tyan-Shan (Qoratog‘ tizmasi, Qarjontov, Ugom, Talas -g‘arbiy uch, Chotqol, Qurama, Mo‘g‘ultov, Farg‘ona, Ketmen-tyubin havzasi), Pomir-Oloy (Oloy tizmasi)
Tashkent chul, Tian Shan (range Karatau, Karzhantau, Ugam, Talas -western tip, Chatkal, Kurama, Mogoltau, Fergana, Ketmen-tyubin basin), Pamir-Alai (Alai range)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik, deyarli tuksiz polikarpik o‘simliklar 70–100 cm balandlikda. Ildizlar vertikal, urchuqsimon; kaudekslar odatda shoxlanmagan, qurigan ildiz oldi barglarning qo‘ng‘ir tuklarili. Poyalar yakka, kamdan-kam 2–3, ingichkada, asosida 1–1.5 cm diametrda, zich, kesimda yumaloq, silliq, o‘rtadan shoxlanuvchi; shoxlar ingichka, uzun, bir nechta halqalarda joylashgan. Barglar biroz g‘adir-budir; ildiz oldi uzun barg bandilar 30 cm gacha uzunlikda; barg plastinka shakli romb shaklli, 22–45 cm uzunlikda, 20–35 cm kenglikda, ko‘p marta patsimon kesilgan; birlamchi segmentlar bandchalar 4.5–8 cm uzunlikda; uchki bo‘laklar 1–3 cm uzunlikda, tor-chiziqsimon yoki ipsimon, ba’zan kesilgan; pastki poya kichraygan plastinkali, yanada keng va uzun bo‘laklar, kichkina tuxumsimon, charmsimonli, ozgina shishgan, to‘g‘ri посаженными barg qinilar; yuqorigi poya chetga og‘gan barg qinilarli. Markaziy soyabonlar uzun bandlarda, 7–15 cm gacha diametrda, qalqonsimon, 2–12 nurli; nurlar teng; yon guruhlarning soyabonlari 3da joylashgan; o‘ram yo‘q; kichik soyabonlar 3 cm atrofida diametrda, 10–17 gulli, kichik o‘ramlarning qisqa mayda bargchalarili; gul bandilar uzun, 1–2.5 cm gacha uzunlikda, ingichka. Kosacha qisqa tishlarli. Gulbarglar och-sariq, 2 mm gacha uzunlikda, tuksiz, keng-oval, keng markaziy tomir va kengli, o‘tmas, qayrilgan ichkariga uch. Stilopodiy yassilangan, ko‘tarilgan chetli; ustuncha shoxilar 1.5 mm atrofida uzunlikda, qayrilgan. Mevalar tuksiz, yassi, 10–16 mm uzunlikda, 5.5–7.5 mm kenglikda, shakli teskari tuxumsimon, elliptik yoki cho‘ziq-elliptik. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan; komissura keng. Orqa qirra qisqa-kilsimon, chetki tor-qanotsimon. Ekzokarp radial cho‘zilgan hujayralardan qalinlashgan tashqi devorlarli; tashqi mezokarpning qatlami hujayralardan kollenximali qalinlashishlar оболочекli; gipendokarp uzluksiz, zaif yog‘ochlashgan prozenximali hujayralar. Asosida chetki va orqa maydonlarning qirralari ослизняющихся hujayralar bor. Mexanik chetki qirraning massivi sklerenximali. Egatli kanalchalar yakka, ancha keng, 4–6 kanalchalarning komissural tomonida; barcha kanalchalar to‘siqli. Экстрафасцикулярные kanalchalarning qirralarida soni 1–2, ancha широкопросветные. Endosperm komissural tomonlarli yassi. 2 n = 22.
Perennial, almost glabrous polycarpic plants 70–100 cm tall. Roots vertical, fusiform; caudices usually unbranched, covered with brown hairs of dead basal leaves. Stems solitary, more rarely along 2–3, thin, at the base 1–1.5 cm in diameter, dense, in section round, smooth, from middle branching; branches thin, long, arranged along several whorls. Leaves slightly scabrous; basal on long petioles up to 30 cm long; leaf blade in outline rhombic, 22–45 cm long, 20–35 cm wide, repeatedly pinnatisect; primary segments on petiolules 4.5–8 cm long; terminal lobes 1–3 cm long, narrow-linear or filiform, sometimes dissected; lower cauline with reduced blade, with more broad and long lobes, with small ovate, leathery, a little inflated, straight посаженными sheaths; upper cauline with spreading sheaths. Central umbels on long stalks, up to 7–15 cm in diameter, corymbose, 2–12-ray; rays equal; lateral umbels arranged groups along 3; involucre absent; umbellules about 3 cm in diameter, 10–17-flowered, with short small leaflets of involucels; pedicels long, up to 1–2.5 cm long, thin. Calyx with short teeth. Petals light-yellow, up to 2 mm long, glabrous, broad-oval, with broad central vein and broad, obtuse, recurved inward apex. Stylopodium flattened, with raised margin; style branches about 1.5 mm long, reflexed. Fruits glabrous, flat, 10–16 mm long, 5.5–7.5 mm wide, in outline obovate, elliptic or oblong-elliptic. Carpophores up to base bipartite; commissure broad. Dorsal rib short-keel-like, marginal narrow-wing-like. Exocarp from radial elongated cells with thickened outer walls; outer layer of mesocarp from cells with collenchymatous thickenings оболочек; hypendocarp continuous, from weakly lignified prosenchymatous cells. At the base marginal and dorsal ribs there are areas ослизняющихся cells. Mechanical massif of marginal rib sclerenchymatous. Hollow canals solitary, rather broad, on commissural side 4–6 canals; all canals septate. In ribs экстрафасцикулярные canals numbering 1–2, rather широкопросветные. Endosperm with commissural sides flat. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние, почти голые поликарпики 70–100 см выс. Корни вертикальные, веретеновидные; каудексы обычно неветвистые, покрытые бурыми волокнами отмерших прикорневых листьев. Стебли одиночные, реже по 2–3, тонкие, при основании 1–1.5 см в диам., плотные, в сечении круглые, гладкие, от середины ветвящиеся; ветви тонкие, длинные, расположены по нескольку мутовками. Листья чуть шероховатые; прикорневые на длинных черешках до 30 см дл.; листовые пластинки в очертании ромбические, 22–45 см дл., 20–35 см шир., многократно перисторассеченные; первичные сегменты на черешочках 4.5–8 см дл.; конечные доли 1–3 см дл., узколинейные или нитевидные, иногда рассеченные; нижние стеблевые с уменьшенной пластинкой, с более широкими и длинными долями, с небольшими яйцевидными, кожистыми, немного вздутыми, прямо посаженными влагалищами; верхние стеблевые с отклоненными влагалищами. Центральные зонтики на длинных ножках, до 7–15 см в диам., щитковидные, 2–12-лучевые; лучи равные; боковые зонтики расположены группами по 3; обертки отсутствуют; зонтички около 3 см в диам., 10–17-цветковые, с короткими мелкими листочками оберточек; цветоножки длинные, до 1–2.5 см дл., тонкие. Чашечки с короткими зубцами. Лепестки светло-желтые, до 2 мм дл., голые, широкоовальные, с широкой центральной жилкой и широкой, тупой, загнутой внутрь верхушкой. Подстолбия уплощенные, с приподнятым краем; стилодии около 1.5 мм дл., отогнутые. Плоды голые, плоские, 10–16 мм дл., 5.5–7.5 мм шир., в очертании обратнояйцевидные, эллиптические или продолговато-эллиптические. Карпофоры до основания двураздельные; комиссура широкая. Спинные ребра короткокилевидные, краевые узкокрыловидные. Экзокарп из радиально вытянутых клеток с утолщенными наружными стенками; наружный слой мезокарпа из клеток с колленхиматозными утолщениями оболочек; гипэндокарп сплошной, из слабо лигнифицированных прозенхимных клеток. У основания краевых и спинных ребер имеются участки ослизняющихся клеток. Механический массив краевого ребра склеренхимный. Ложбиночные канальцы одиночные, довольно широкие, на комиссуральной стороне 4–6 канальцев; все канальцы септированные. В ребрах экстрафасцикулярные канальцы в числе 1–2, довольно широкопросветные. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Ferula turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (107)