O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Ferula foetidissimaRegel & Schmalh.

Badsassiq kovrak · Ферула вонючейшая

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Ferula
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Badsassiq kovrak
Ruscha nomi · Russian name
Ферула вонючейшая
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
efir moyli (essential-oil), asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Birinchi chop etilgan · First published
Trudy Imp. S.-Peterburgsk. Bot. Sada 5: 593 (1877)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan, Turkmaniston · Turkmenistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 301-bet (vol. 7, p. 301)
Yashash joylari · Habitat
Mayda tuproqli, shag‘alli yonbag‘irlar, qoyalar, ko‘chkilar, xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, archazorlar, butalarning chakalakzorlari, shuvoqzorlar
Fine-earth, gravelly slopes, rocks, screes, outcrops of variegated rocks, juniper woodlands, thickets of shrubs, wormwood steppes
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Past tog‘lar, o‘rta tog‘lar
Low mountains, mid-mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi may–iyun, mevalashi iyun–iyul
Flowering May–Jun, fruiting Jun–Jul
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Pomir-Oloy (tizma Turkiston, Zarafshon, Hisor: shimoliy yonbag‘ir, Oloy, Badaxshana tog‘lari)
Pamir-Alai (range Turkestan, Zarafshan, Hissar: northern slope, Alai, mountains Badakhshana)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik, biroz tukli monokarplar 1–1.5 m balandlikda, kuchli sarimsoq hidli. Ildizlar qalinlashgan, редьковидные; kaudekslar butun, barg bandilarning tolali qoldiqlarili va qurigan barglarning barg qinisi. Poyalar yakka, yo‘g‘on, asosida 5–6 cm gacha diametrda, zich, tuksiz, qizg‘ish-qo‘ng‘ir, o‘rtadan shoxlanuvchi; pastki shoxlar navbatma-navbat, yuqorigi qarama-qarshi yoki halqali. Barglar erta so‘liydigan, yuqoridan siyrak, pastdan kulrang tukli; ildiz oldi barglar uzun mustahkam barg bandilarli; barg plastinka 50–60 cm gacha uzunlikda, 40–50 cm kenglikda, shakli tuxumsimon, ikki marta-uch marta uchtalik kesilgan; bazal birlamchi segmentlar bandchalar 1–4 cm uzunlikda; uchki bo‘laklar 4–25 cm uzunlikda, 1.5–5, ba’zan 10 cm gacha kenglikda, cho‘ziq-nashtarsimon, kamdan-kam oval yoki tor-chiziqsimon, chetida to‘lqinsimon tishli, ba’zan deyarli butun; poya kichraygan plastinkali, qisqa barg bandilar yoki barg bandilarsiz, chetga og‘ganli nashtarsimon pardasimon barg qinilarning poyasidan. Markaziy soyabonlar 7–17 cm diametrda, yarim sharsimon yoki qalqonsimon, 9–50 nurli, bandsiz; yon 5–8 cm gacha diametrda, yakka yoki 2–4da, bandlarda; nurlar deyarli teng, 5 cm gacha uzunlikda; o‘ram va kichik o‘ramlar yo‘q; kichik soyabonlar 1–3 cm diametrda, 12–20 gulli; gul bandilar 3–6 mm uzunlikda, ingichka. Kosacha tishlari qisqa, uchburchak. Gulbarglar och-sariq, 1.2–1.5 mm uzunlikda, teskari nashtarsimon, qisqa, qayrilganli ichkariga uch, orqali siyrak tukli. Stilopodiy yassi; ustuncha shoxilar 2 mm gacha uzunlikda, qayrilgan mericarplarning orqa tomonida. Mevalar tuksiz, yassi, 10–18 mm uzunlikda, 4–12 mm kenglikda, shakli oval yoki cho‘ziq-oval, och-qo‘ng‘ir. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan; komissura keng. Orqa qirra ipsimon, chetki keng-qanotsimon. Ekzokarpning hujayralari nisbatan yirik, qalinlashgan tashqi devorlarli; hujayralar asosiy mezokarpning parenximasi ingichka-devor, izodiametrik; gipendokarp prozenximali волокновидных hujayralarning 2–8 qatlamlaridan. Chetki qirralarda 2–4 o‘tkazuvchi dastada. Egatli sekretor kanalchalar yakka, kesimda tor-oval; komissural kanalchalar soni 2–6, diametrdan kichikroq. Endosperm komissural tomonlarli yassi. 2 n = 22.
Perennial, slightly hairy monocarps 1–1.5 m tall, with strong garlic smell. Roots thickened, редьковидные; caudices entire, covered with fibrous remains of petioles and sheath of dead leaves. Stems solitary, thick, at the base up to 5–6 cm in diameter, dense, glabrous, reddish-brown, from middle branching; lower branches alternate, upper opposite or whorled. Leaves early withering, above sparsely, below greyish hairy; basal leaves with long strong petioles; leaf blade up to 50–60 cm long, 40–50 cm wide, in outline ovate, twice-three times ternate dissected; basal primary segments on petiolules 1–4 cm long; terminal lobes 4–25 cm long, 1.5–5, sometimes up to 10 cm wide, oblong-lanceolate, more rarely oval or narrow-linear, along the margin crenate, sometimes almost entire; cauline with reduced blade, short petioles or without petioles, with spreading from stem of lanceolate membranous sheaths. Central umbels 7–17 cm in diameter, hemispherical or corymbose, 9–50-ray, sessile; lateral up to 5–8 cm in diameter, solitary or along 2–4, on stalks; rays almost equal, up to 5 cm long; involucre and involucels absent; umbellules 1–3 cm in diameter, 12–20-flowered; pedicels 3–6 mm long, thin. Calyx teeth short, triangular. Petals light-yellow, 1.2–1.5 mm long, oblanceolate, with short, recurved inward apex, with back sparsely hairy. Stylopodium flat; style branches up to 2 mm long, reflexed on dorsal side of mericarps. Fruits glabrous, flat, 10–18 mm long, 4–12 mm wide, in outline oval or oblong-oval, light-brown. Carpophores up to base bipartite; commissure broad. Dorsal rib filiform, marginal broad-wing-like. Cells of exocarp comparatively large, with thickened outer walls; cells main parenchyma of mesocarp thinly-wall, isodiametric; hypendocarp from 2–8 layers of prosenchymatous волокновидных cells. In marginal ribs along 2–4 conducting fascicle. Hollow secretory canals solitary, in section narrow-oval; commissural canals numbering 2–6, smaller than the diameter. Endosperm with commissural sides flat. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние, слегка опушенные монокарпики 1–1.5 м выс., с сильным чесночным запахом. Корни утолщенные, редьковидные; каудексы цельные, покрытые волокнистыми остатками черешков и влагалищ отмерших листьев. Стебли одиночные, толстые, при основании до 5–6 см в диам., плотные, голые, красновато-бурые, от середины ветвящиеся; нижние ветви очередные, верхние супротивные или мутовчатые. Листья рано увядающие, сверху рассеянно, снизу серовато опушенные; прикорневые листья с длинными крепкими черешками; листовые пластинки до 50–60 см дл., 40–50 см шир., в очертании яйцевидные, дважды-трижды тройчато рассеченные; базальные первичные сегменты на черешочках 1–4 см дл.; конечные доли 4–25 см дл., 1.5–5, иногда до 10 см шир., продолговато-ланцетные, реже овальные или узколинейные, по краю городчатые, иногда почти цельные; стеблевые с уменьшенной пластинкой, короткими черешками или без черешков, с отклоненными от стебля ланцетными перепончатыми влагалищами. Центральные зонтики 7–17 см в диам., полусферические или щитковидные, 9–50-лучевые, сидячие; боковые до 5–8 см в диам., одиночные или по 2–4, на ножках; лучи почти равные, до 5 см дл.; обертки и оберточки отсутствуют; зонтички 1–3 см в диам., 12–20-цветковые; цветоножки 3 –6 мм дл., тонкие. Зубцы чашечки короткие, треугольные. Лепестки светло-желтые, 1.2–1.5 мм дл., обратноланцетные, с короткой, загнутой внутрь верхушкой, со спинки негусто опушенные. Подстолбия плоские; стилодии до 2 мм дл., отогнутые на спинную сторону мерикарпиев. Плоды голые, плоские, 10–18 мм дл., 4–12 мм шир., в очертании овальные или продолговато-овальные, светло-бурые. Карпофоры до основания двураздельные; комиссура широкая. Спинные ребра нитевидные, краевые ширококрыловидные. Клетки экзокарпа сравнительно крупные, с утолщенными наружными стенками; клетки основной паренхимы мезокарпа тонкостенные, изодиаметрические; гипэндокарп из 2–8 слоев прозенхимных волокновидных клеток. В краевых ребрах по 2–4 проводящих пучка. Ложбиночные секреторные канальцы одиночные, в сечении узкоовальные; комиссуральные канальцы в числе 2–6, меньшего диаметра. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Ferula turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (107)