O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Ferula moschata(H.Reinsch) Koso-Pol.

Sumbul kovrak · Ферула сумбул

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Ferula
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Sumbul kovrak
Ruscha nomi · Russian name
Ферула сумбул
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), polikarpik (polycarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
dorivor (medicinal), efir moyli (essential-oil), asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
VU Zaif · Vulnerable
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Sinonimlar · Synonyms
Ferula sumbul; Ferula sumbul (Kauffm.) Hook. f.
Birinchi chop etilgan · First published
Byull. Obshch. Estestvoisp. Voronezhsk. Gosud. Univ. 1: 94 (1926)
bazionim · basionym: Sumbulus moschatus H.Reinsch, Jahrb. Pract. Pharm. Verwandte Fächer 13: 69 (1846)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 309-bet (vol. 7, p. 309)
Yashash joylari · Habitat
Mayda tuproqli, shag‘alli, toshloq yonbag‘irlar, ko‘chkilar, qoyalar, dara, xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, butalar va archazorlarda
Fine-earth, gravelly, stony slopes, screes, rocks, gorge, outcrops of variegated rocks, among shrubs and juniper woodlands
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
O‘rta tog‘lar
Mid-mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi may–iyul, mevalashi iyul–avgust
Flowering May–Jul, fruiting Jul–Aug
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Pomir-Oloy (Nurota tizmasi: Gurdara darasi, Malguzar, Turkiston, Zarafshon, Hisor: g‘arbiyda Boysun tog‘lari va Yakkabag-dari yuqori oqimlarigacha, Qorategin tizmasi)
Pamir-Alai (range Nuratau: gorge Gurdara, Malguzar, Turkestan, Zarafshan, Hissar: on western up to Baysun mountains and upper reaches Yakkabag-dari, Karategin range)
O‘zbekistonda tarqalishi · Distribution in Uzbekistan
Nurota tizmasi tizmalari, Turkiston, Zarafshon, Hisor
Ranges Nuratau, Turkestan, Zarafshan, Hissar
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik polikarpik o‘simliklar, biroz tukli yoki tuksiz, 1–1.8 m balandlikda. Ildizlar vertikal, qalinlashgan, ozgina yog‘ochlanuvchi; kaudekslar shoxlangan, tuklarli va uzoq saqlanadigan qurigan ildiz oldi barglarning barg bandilari. Poyalar bir necha, nisbatan ingichka, 0.7–1.4 cm diametrda asosida, zich, tayoqsimon, silliq, avval biroz tukli, keyinchalik deyarli tuksiz, yuqori qismida qalqonsimon shoxlanuvchi; pastki shoxlar navbatma-navbat, yuqorigi yaqinlashgan. Barglar uzoq emas so‘liydigan, qattiqroq, pastdan siyrak tukli; ildiz oldi uzun bandli; barg plastinka 21–35 cm uzunlikda, 20–30 cm kenglikda, shakli keng uchburchak, uch marta patsimon kesilgan; birlamchi segmentlar bandchalar 4–7 cm uzunlikda; uchki bo‘laklar 2–3 cm uzunlikda, 1–1.5 cm kenglikda, nashtarsimon yoki cho‘ziq, asosida ponasimon, butun qirrali, yuqorida kesikli, tishli; poya kichikroq o‘lchamlar, yuqorigi reduksiyalangan tor nashtarsimon barg qinigacha. Soyabonlar turli: markaziy 4–6 cm diametrda, 6–10 nurli, nurlar 2.5–4 cm uzunlikda, deyarli teng, biroz qalinlashgan; yon soyabonlar 1–2da, sezilarli pastda markaziy soyabonlar ajraladi; o‘ram yo‘q; kichik soyabonlar 1–1.5 cm diametrda, 10–15 gulli, kichik o‘ramlar kichik nashtarsimon bargchalardan; gul bandilar 1.5–3.5 mm uzunlikda, biroz qalinlashgan. Kosacha tishlarli. Gulbarglar 0.7 mm atrofida uzunlikda, sariq, cho‘ziq-elliptik, o‘tkirlashgan, qayrilganli ichkariga uch. Stilopodiy qisqa-konussimon, ko‘tarilgan bo‘lakli chetli; ustuncha shoxilar 0.6 mm uzunlikda, qayrilgan. Mevalar tuksiz, yassi, 7–8 mm uzunlikda. 3–4.5 mm kenglikda, shakli elliptik. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan; komissura keng. Orqa qirra ipsimon, chetki tor-qanotsimon. Sekretor kanalchalar egatlarda yakka, tor, komissural tomonda 2da. Endosperm komissural tomonlarli yassi. 2 n = 22.
Perennial polycarpic plants, slightly hairy or glabrous, 1–1.8 m tall. Roots vertical, thickened, a little becoming woody; caudices branched, covered with hairs and long persistent petioles of dead basal leaves. Stems several, comparatively thin, 0.7–1.4 cm in diameter at the base, dense, rod-like, smooth, at first slightly hairy, later almost glabrous, in the upper part corymbose branching; lower branches alternate, upper approximate. Leaves long not withering, stiffish, below sparsely hairy; basal long-petiolate; leaf blade 21–35 cm long, 20–30 cm wide, in outline broadly triangular, three times pinnatisect; primary segments on petiolules 4–7 cm long; terminal lobes 2–3 cm long, 1–1.5 cm wide, lanceolate or oblong, at the base cuneate, entire, at the top incised, toothed; cauline smaller sizes, upper reduced up to narrow lanceolate sheath. Umbels different: central 4–6 cm in diameter, 6–10-ray, rays 2.5–4 cm long, almost equal, slightly thickened; lateral umbels along 1–2, diverge considerably below central umbels; involucre absent; umbellules 1–1.5 cm in diameter, 10–15-flowered, involucels from small lanceolate leaflets; pedicels 1.5–3.5 mm long, slightly thickened. Calyx with teeth. Petals about 0.7 mm long, yellow, oblong-elliptic, with acute, recurved inward apex. Stylopodium short-conical, with raised lobed margin; style branches 0.6 mm long, reflexed. Fruits glabrous, flat, 7–8 mm long. 3–4.5 mm wide, in outline elliptic. Carpophores up to base bipartite; commissure broad. Dorsal rib filiform, marginal narrow-wing-like. Secretory canals in grooves solitary, narrow, on commissural side along 2. Endosperm with commissural sides flat. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние поликарпики, слегка опушенные или голые, 1–1.8 м выс. Корни вертикальные, утолщенные, немного одревесневающие; каудексы ветвистые, покрытые волокнами и долго сохраняющимися черешками отмерших прикорневых листьев. Стеблей несколько, сравнительно тонких, 0.7–1.4 см в диам. при основании, плотных, прутьевидных, гладких, вначале слегка опушенных, впоследствии почти голых, в верхней части щитковидно ветвящихся; нижние ветви очередные, верхние сближенные. Листья долго не увядающие, жестковатые, снизу рассеянно опушенные; прикорневые длинночерешковые; листовые пластинки 21–35 см дл., 20–30 см шир., в очертании широкотреугольные, трижды перисторассеченные; первичные сегменты на черешочках 4–7 см дл.; конечные доли 2–3 см дл., 1–1.5 см шир., ланцетные или продолговатые, у основания клиновидные, цельнокрайние, наверху надрезанные, зубчатые; стеблевые меньших размеров, верхние редуцированы до узких ланцетных влагалищ. Зонтики разные: центральные 4 –6 см в диам., 6–10-лучевые, лучи 2.5–4 см дл., почти равные, слегка утолщенные; боковые зонтики по 1–2, отходят значительно ниже центральных зонтиков; обертки отсутствуют; зонтички 1–1.5 см в диам., 10–15-цветковые, оберточки из маленьких ланцетных листочков; цветоножки 1.5–3.5 мм дл., слегка утолщенные. Чашечки с зубцами. Лепестки около 0.7 мм дл., желтые, продолговато-эллиптические, с заостренной, загнутой внутрь верхушкой. Подстолбия короткоконические, с приподнятым лопастным краем; стилодии 0.6 мм дл., отогнутые. Плоды голые, плоские, 7–8 мм дл. 3–4.5 мм шир., в очертании эллиптические. Карпофоры до основания двураздельные; комиссура широкая. Спинные ребра нитевидные, краевые узкокрыловидные. Секреторные канальцы в ложбинках одиночные, узкие, на комиссуральной стороне по 2. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Ferula turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (107)