O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Ferula schtschurowskianaRegel & Schmalh.

Shurovskiy kovragi · Ферула Щуровского

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Ferula
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
Shurovskiy kovragi
Ruscha nomi · Russian name
Ферула Щуровского
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
oziq-ovqatbop (food), yem-xashakbop (forage), efir moyli (essential-oil), asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Birinchi chop etilgan · First published
Izv. Imp. Obshch. Lyubit. Estestv. Moskovsk. Univ. 34(2): 34 (1882)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan, Tojikiston · Tajikistan, Turkmaniston · Turkmenistan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 288-bet (vol. 7, p. 288)
Yashash joylari · Habitat
Qumli, gilli, shag‘alli, sho‘rxokli cho‘llar, xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, shag‘alli yonbag‘irlar
Sandy, clayey, gravelly, saline deserts, outcrops of variegated rocks, gravelly slopes
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tekislik, tog‘ oldi, past tog‘lar
Plain, foothills, low mountains
Fenologiya · Phenology
Gullashi may, mevalashi iyun–iyul
Flowering May, fruiting Jun–Jul
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Betpaqdala, Balxashbo‘yi cho‘llari, Zakaratavka tog‘ oldi tekislik, Mirzacho‘l, Sirdari daryosining vodiyi, Farg‘ona vodiyi (g‘arbiy qism), Qizilqum, Zeravshan daryosining vodiyi, Surxon-Sherobod vodiyi, Qoraqum, Tyan-Shan (Qoratog‘ tizmasi), Pomir-Oloy (Nurota tizmasi, Zarafshon, Malguzar, Hisor: janubi-g‘arbiy tog‘ oldilar, Kuhitang), Badxiz
Betpakdala, Balkhash deserts, Zakaratavka foothill plain, Mirzachul, valley of river Syrdari, Fergana valley (western part), Kyzylkum, valley of river Zeravshan, Surkhan-Sherabad valley, Karakum, Tian Shan (range Karatau), Pamir-Alai (range Nuratau, Zarafshan, Malguzar, Hissar: southwestern foothills, Kugitang), Badkhyz
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik monokarplar 0.9–1.5 m balandlikda, tukli yoki deyarli tuksiz. Ildizlar o‘q, ingichka, tasbehsimon tuganaksimon qalinlashishlarli; kaudekslar butun, qurigan barglarning kam sonli tolali qoldiqlarili. Poyalar yakka, asosida 0.9–1.5 cm diametrda, zich, tuksiz, kesimda yumaloq, yuqori qismida yoyiq shoxlanuvchi; shoxlar navbatma-navbat, ba’zi halqali yoki qarama-qarshi mumkin bo‘lish. Barglar erta so‘liydigan, oqish-yashil, tuksiz yoki pastdan biroz tukli, chetida g‘adir-budir; ildiz oldi va pastki poya qisqa barg bandilarda, asosida kengaygan uchburchak barg qinida; plastinka 10–21 cm uzunlikda, 5–18 cm kenglikda, shakli uchburchak, uchtalik yoki ikki marta patsimon kesilgan; birlamchi segmentlar deyarli bandsiz; uchki bo‘laklar 5–12 cm gacha uzunlikda, 1.5–6 cm kenglikda, oval, teskari tuxumsimon yoki cho‘ziq-oval, asosida асимметричные, bir-yon pastga tushuvchi bandchalarda, chetida mayda o‘tkir-arrasimon tishli yoki to‘lqinsimon tishli, uchida o‘tmas, yumaloq; o‘rta va yuqorigi poya reduksiyalangan shishgan, tuxumsimon yoki nashtarsimon, charmsimon, poyani o‘rab turuvchi nay shaklli barg qinigacha. Soyabonlar 1–5 nurli; nurlar teng emas, 2–4 cm uzunlikda, mevalaganda qalinlashuvchi; kichik soyabonlar 2–6da yon novdachalarda to‘plangan, bandlar 1.5 cm gacha uzunlikda, mevalarning pishishida biroz qalinlashuvchi, 7–10 gulli, kichik o‘ramlarsiz. Gul bandilar 1–3 mm uzunlikda, ozgina qalinlashgan. Kosacha tishlari qisqa, go‘shtdor. Gulbarglar 1.2 mm gacha uzunlikda, tuksiz, sariq, oval, butun, qisqa, qayrilganli ichkariga uch. Stilopodiy qisqa-konussimon, o‘ralgan bo‘lakli chetli; ustuncha shoxilar 1.2–2 mm uzunlikda, qayrilgan. Mevalar tuksiz, yassi, 8–10 mm uzunlikda, 3–6 mm kenglikda, shakli oval yoki cho‘ziq, och-sariq, ipsimon orqa va tor-qanotsimon chetki qirralarli. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan; komissura keng. Ekzokarp kichikroqdan, deyarli bir xil hujayralarning shaklida; asosiy mezokarpning parenximasi 2–3 слойная; ekzokarpning hujayralari va mezokarp tez kristalllar оксалата кальцияli; gipendokarp 2–3 qatorli, волокновидных hujayralardan. Chetki qirralarda 2 o‘tkazuvchi dastada. Sekretor kanalchalar 3–5da egatlarda, 8–10 kanalchalarning komissural tomonida; qirrali kanalchalar chetki qirralarda bor, kamdan-kam orqada. Endosperm komissural tomonlarli yassi. 2 n = 22.
Perennial monocarps 0.9–1.5 m tall, hairy or almost glabrous. Roots tap, thin, with moniliform tuberous thickenings; caudices entire, with few fibrous remains of dead leaves. Stems solitary, at the base 0.9–1.5 cm in diameter, dense, glabrous, in section rounded, in the upper part spreading branching; branches alternate, some may be whorled or opposite. Leaves early withering, pale-green, glabrous or below slightly hairy, along the margin scabrous; basal and lower cauline on short petioles, at the base broadened in triangular sheath; blade 10–21 cm long, 5–18 cm wide, in outline triangular, ternate or twice pinnatisect; primary segments almost sessile; terminal lobes up to 5–12 cm long, 1.5–6 cm wide, oval, obovate or oblong-oval, at the base асимметричные, one-side decurrent on petiolules, along the margin small sharply-serrate or crenate-toothed, at the apex obtuse, rounded; middle and upper cauline reduced up to inflated, ovate or lanceolate, leathery, amplexicaul tubular sheath. Umbels 1–5-ray; rays unequal, 2–4 cm long, in fruit thickening; umbellules gathered along 2–6 on lateral twigs, on stalks up to 1.5 cm long, at ripening of fruits slightly thickening, 7–10-flowered, without involucels. Pedicels 1–3 mm long, a little thickened. Calyx teeth short, fleshy. Petals up to 1.2 mm long, glabrous, yellow, oval, entire, with short, recurved inward apex. Stylopodium short-conical, with wrapped lobed margin; style branches 1.2–2 mm long, reflexed. Fruits glabrous, flat, 8–10 mm long, 3–6 mm wide, in outline oval or oblong, light-yellow, with filiform dorsal and narrow-wing-like marginal ribs. Carpophores up to base bipartite; commissure broad. Exocarp from small, almost identical along shape of cells; main parenchyma of mesocarp 2–3-слойная; cells of exocarp and mesocarp often with crystals оксалата кальция; hypendocarp 2–3-ranked, from волокновидных cells. In marginal ribs along 2 conducting fascicle. Secretory canals along 3–5 in grooves, on commissural side 8–10 canals; ribbed canals there are in marginal ribs, more rarely in dorsal. Endosperm with commissural sides flat. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние монокарпики 0.9–1.5 м выс., опушенные или почти голые. Корни стержневые, тонкие, с четковидными клубневидными утолщениями; каудексы цельные, с немногочисленными волокнистыми остатками отмерших листьев. Стебли одиночные, при основании 0.9–1.5 см в диам., плотные, голые, в сечении округлые, в верхней части раскидисто ветвящиеся; ветви очередные, некоторые могут быть мутовчатыми или супротивными. Листья рано увядающие, бледно-зеленые, голые или снизу слегка опушенные, по краю шероховатые; прикорневые и нижние стеблевые на коротких черешках, при основании расширенных в треугольные влагалища; пластинки 10–21 см дл., 5–18 см шир., в очертании треугольные, тройчатые или дважды перисторассеченные; первичные сегменты почти сидячие; конечные доли до 5–12 см дл., 1.5–6 см шир., овальные, обратнояйцевидные или продолговато-овальные, у основания асимметричные, однобоко низбегающие на черешочки, по краю мелко остропильчатые или городчато-зубчатые, на верхушке тупые, округлые; средние и верхние стеблевые редуцированы до вздутых, яйцевидных или ланцетных, кожистых, стеблеобъемлющих трубчатых влагалищ. Зонтики 1–5-лучевые; лучи неравные, 2–4 см дл., при плодах утолщающиеся; зонтички собраны по 2–6 на боковых веточках, на ножках до 1.5 см дл., при созревании плодов слегка утолщающихся, 7–10-цветковые, без оберточек. Цветоножки 1–3 мм дл., немного утолщенные. Зубцы чашечки короткие, мясистые. Лепестки до 1.2 мм дл., голые, желтые, овальные, цельные, с короткой, загнутой внутрь верхушкой. Подстолбия короткоконические, с завернутым лопастным краем; стилодии 1.2–2 мм дл., отогнутые. Плоды голые, плоские, 8–10 мм дл., 3–6 мм шир., в очертании овальные или продолговатые, светло-желтые, с нитевидными спинными и узкокрыловидными краевыми ребрами. Карпофоры до основания двураздельные; комиссура широкая. Экзокарп из некрупных, почти одинаковых по форме клеток; основная паренхима мезокарпа 2–3-слойная; клетки экзокарпа и мезокарпа часто с кристаллами оксалата кальция; гипэндокарп 2–3-рядный, из волокновидных клеток. В краевых ребрах по 2 проводящих пучка. Секреторные канальцы по 3–5 в ложбинках, на комиссуральной стороне 8–10 канальцев; реберные канальцы имеются в краевых ребрах, реже в спинных. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Ferula turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (107)