O‘zbekiston florasining hayot daraxtiTree of Life of Uzbekistan · O‘zR FA Botanika instituti

Ferula varia(Schrenk) Trautv.

O‘zgaruvchan kovrak · Ферула изменчивая

Interaktiv daraxtda ochish · Open in the interactive tree →
O‘zbekiston florasining hayot daraxti · Tree of Life of Uzbekistan
Oila · Family
Apiaceae
Tartib · Order
Apiales
Turkum · Genus
Ferula
O‘zbekcha nomi · Uzbek name
O‘zgaruvchan kovrak
Ruscha nomi · Russian name
Ферула изменчивая
Kelib chiqishi · Origin
Mahalliy · Native
Endemizm · Endemism
Yo‘q · No
Hayotiy shakli · Life form
ko‘p yillik o‘t (perennial herb), monokarpik (monocarpic)
Xo‘jalik ahamiyati · Economic significance
dorivor (medicinal), efir moyli (essential-oil), yem-xashakbop (forage), asal beruvchi (melliferous)
O‘zbekiston Qizil kitobi (2026) · Red Book of Uzbekistan
—
IUCN Qizil ro‘yxati · IUCN Red List (global)
NE Baholanmagan · Not Evaluated
Sinonimlar · Synonyms
Ferula schair
Birinchi chop etilgan · First published
Bull. Soc. Imp. Naturalistes Moscou 39(I): 325 (1866)
bazionim · basionym: Peucedanum varium Schrenk, Index Seminum (LE, Petropolitanus) 9(Suppl.): 15 (1844)
Markaziy Osiyoda · In Central Asia
O‘zbekiston · Uzbekistan, Qozog‘iston · Kazakhstan, Qirg‘iziston · Kyrgyzstan
Aniqlash manbasi · Identification source
Определитель растений Средней Азии · 7-tom, 294-bet (vol. 7, p. 294)
Yashash joylari · Habitat
Qumli, gilli cho‘llar, sho‘rxoklar, xilma-xil rangli jinslarning yer yuziga chiqqan joylari, qoldiq past tog‘liklar, lyossli, mayda tuproqli yonbag‘irlar
Sandy, clayey deserts, solonchaks, outcrops of variegated rocks, residual low mountains, loess, fine-earth slopes
Balandlik mintaqasi · Altitudinal belt
Tekislik, tog‘ oldi
Plain, foothills
Fenologiya · Phenology
Gullashi aprel–may, mevalashi iyun–iyul
Flowering Apr–May, fruiting Jun–Jul
O‘rta Osiyoda tarqalishi · Distribution in Central Asia
Qozog‘iston past tepaliklari, Turg‘ay botiqi, Betpaqdala, Sarisuv daryosining quyi oqimi, Balxashbo‘yi cho‘llari, daryoning vodiyi yoki, Mo‘yinqum, Zakaratav tog‘ oldi tekislik, Toshkent atrofidagi cho‘li, Sirdari daryosining vodiyi, Qizilqum (tez qoldiq tepaliklarning etagisida), Tyan-Shan (Chu-Ili tog‘lari, Qoratog‘ tizmasi), Pomir-Oloy (Nurota tizmasi, Pistalitau)
Kazakhstan small hills, Turgai depression, Betpakdala, lower reaches of river Sarysu, Balkhash deserts, valley of river or, Muyunkum, Zakaratav foothill plain, Tashkent chul, valley of river Syrdari, Kyzylkum (often at foot of residual hills), Tian Shan (Chu-Ili mountains, range Karatau), Pamir-Alai (range Nuratau, Pistalitau)
Manba · Source
«Флора Узбекистана» jadvali (ekologiya, mintaqa, tarqalish); fenologiya — «Флора Узбекистана» (1–6-jildlar) va «Определитель растений Средней Азии». Ruscha matndan avtomatik tarjima: hech bir so‘z tushirilmagan, lug‘atda yo‘q so‘zlar ruscha qolgan. Table “Flora of Uzbekistan” (ecology, belts, distribution); phenology from the Flora of Uzbekistan (vols 1–6) and the Opredelitel rasteniy Srednei Azii. Machine-translated from Russian: no word is dropped, words the glossary does not know stay in Russian.
Morfologik tavsif · Morphological description
Ko‘p yillik, butunlay tuksiz monokarplar 1–2.5 m balandlikda. Ildizlar uzun, deyarli silindrsimon, shoxlanuvchi; kaudekslar butun, tolali va tolasimon qurigan barglarning qoldiqlari. Poyalar soni bir nechta, 3–13 mm diametrda asosida, ingichka bo‘yli, zich, silliq, kabi va barglar, ko‘kimtir, ingichka oq-yo‘l-yo‘l, yuqori qismida shoxlanuvchi; shoxlar ingichka, ko‘pincha bir nechta halqalarda joylashgan. Barglar yaltiroq, zangori-yashil, tuksiz; ildiz oldi uzun va mustahkam barg bandilarda; barg plastinka shakli romb shaklli, 30–50 cm uzunlikda, 23–40 cm kenglikda, ko‘p marta patsimon kesilgan; birlamchi segmentlar bandchalarda; uchki bo‘laklar uzun, 2–7 cm uzunlikda, deyarli ipsimon, to‘g‘ri, o‘ralgan chetlarli; poya упрощенными plastinkalarli, tuxumsimon shishgan poyani o‘rab turuvchi qattiq ko‘kimtir barg qinilarli. Markaziy soyabonlar qisqa bandlar 1 cm gacha uzunlikda, 5–10 cm diametrda, yarim sharsimon, 9–18 nurli; nurlar 2–3 cm diametrda, ozgina teng emas, ingichka; yon soyabonlar 1–2da uzun bandlarda; o‘ram yo‘q; kichik soyabonlar 1–1.2 cm diametrda, 12–16 gulli, kichik o‘ramlarsiz. Kosacha uchburchak qisqa tishlarli. Gulbarglar sariq, 1.5 mm atrofida uzunlikda, teskari tuxumsimon, tuksiz, qayrilganli ichkariga uchlar. Stilopodiy piyolasimon, yassilangan, bo‘lakli chetli; ustuncha shoxilar 1.5 mm gacha uzunlikda, qayrilgan. Mevalar tuksiz, yassi, 9–12 mm uzunlikda, 4–5 mm atrofida kenglikda, cho‘ziq-tuxumsimon, orqali biroz qavariq. Karpoforlar asosgacha ikki bo‘lakka bo‘lingan; komissura keng. Orqa qirra нитеизменчивая ko‘rinadigan, chetki tor-qanotsimon. Перикарп nisbatan ingichka; ekzokarpning hujayralari qalinlashgan tashqi devorlarli, kristalllar оксалата кальцияsiz; gipendokarp uzluksiz, tolali hujayralardan. Mexanik chetki qirraning massivi sklerenximali; chetki qirralar 2–3da yomon sezilarli o‘tkazuvchi dasta. Sekretor kanalchalar egatlarda yakka, kesimda elliptik; 4–6 kanalchalarning komissural tomonida; kanalchalar to‘siqli. Endosperm komissural tomonlarli yassi. 2 n = 22.
Perennial, completely glabrous monocarps 1–2.5 m tall. Roots long, almost cylindrical, branching; caudices entire, covered with fibrous and fibrous remains of dead leaves. Stems numbering several, 3–13 mm in diameter at the base, slender, dense, smooth, as and leaves, glaucous, thin white-striped, in the upper part branching; branches thin, more often arranged along several whorls. Leaves glossy, light blueish-green, glabrous; basal on long and strong petioles; leaf blade in outline rhombic, 30–50 cm long, 23–40 cm wide, repeatedly pinnatisect; primary segments on petiolules; terminal lobes long, 2–7 cm long, almost filiform, straight, with wrapped margins; cauline with упрощенными blades, with ovate inflated amplexicaul rigid glaucescent sheaths. Central umbels on short stalks up to 1 cm long, 5–10 cm in diameter, hemispherical, 9–18-ray; rays 2–3 cm in diameter, a little unequal, thin; lateral umbels along 1–2 on long stalks; involucre absent; umbellules 1–1.2 cm in diameter, 12–16-flowered, without involucels. Calyx with triangular short teeth. Petals yellow, about 1.5 mm long, obovate, glabrous, with recurved inward apexes. Stylopodium bowl-like, flattened, with lobed margin; style branches up to 1.5 mm long, reflexed. Fruits glabrous, flat, 9–12 mm long, about 4–5 mm wide, oblong-ovate, with back slightly convex. Carpophores up to base bipartite; commissure broad. Dorsal rib нитеизменчивая visible, marginal narrow-wing-like. Перикарп comparatively thin; cells of exocarp with thickened outer walls, without crystals оксалата кальция; hypendocarp continuous, from fibrous cells. Mechanical massif of marginal rib sclerenchymatous; in marginal ribs 2–3 poorly conspicuous conducting fascicle. Secretory canals in grooves solitary, in section elliptic; on commissural side 4–6 canals; canals septate. Endosperm with commissural sides flat. 2 n = 22.
Asl matn (ruscha) · Russian originalМноголетние, совершенно голые монокарпики 1–2.5 м выс. Корни длинные, почти цилиндрические, ветвящиеся; каудексы цельные, покрытые волокнистыми и мочаловидными остатками отмерших листьев. Стебли в числе нескольких, 3–13 мм в диам. при основании, стройные, плотные, гладкие, как и листья, сизые, тонко белополосатые, в верхней части ветвящиеся; ветви тонкие, чаще расположены по нескольку мутовками. Листья лоснящиеся, голубовато-зеленые, голые; прикорневые на длинных и крепких черешках; листовые пластинки в очертании ромбические, 30–50 см дл., 23–40 см шир., многократно перисторассеченные; первичные сегменты на черешочках; конечные доли длинные, 2–7 см дл., почти нитевидные, прямые, с завернутыми краями; стеблевые с упрощенными пластинками, с яйцевидными вздутыми стеблеобъемлющими жесткими сизоватыми влагалищами. Центральные зонтики на коротких ножках до 1 см дл., 5–10 см в диам., полусферические, 9–18-лучевые; лучи 2–3 см в диам., немного неравные, тонкие; боковые зонтики по 1–2 на длинных ножках; обертки отсутствуют; зонтички 1–1.2 см в диам., 12–16-цветковые, без оберточек. Чашечки с треугольными короткими зубцами. Лепестки желтые, около 1.5 мм дл., обратнояйцевидные, голые, с загнутыми внутрь верхушками. Подстолбия чашевидные, уплощенные, с лопастным краем; стилодии до 1.5 мм дл., отогнутые. Плоды голые, плоские, 9–12 мм дл., около 4–5 мм шир., продолговато-яйцевидные, со спинки чуть выпуклые. Карпофоры до основания двураздельные; комиссура широкая. Спинные ребра нитеизменчивая видные, краевые узкокрыловидные. Перикарп сравнительно тонкий; клетки экзокарпа с утолщенными наружными стенками, без кристаллов оксалата кальция; гипэндокарп сплошной, из волокнистых клеток. Механический массив краевого ребра склеренхимный; в краевых ребрах 2 –3 плохо заметных проводящих пучка. Секреторные канальцы в ложбинках одиночные, в сечении эллиптические; на комиссуральной стороне 4–6 канальцев; канальцы септированные. Эндосперм с комиссуральной стороны плоский. 2n=22.

«Флора Узбекистана», 5-jild (Toshkent, 2017–2023). Lug‘at asosida avtomatik tarjima. Flora of Uzbekistan, vol. 5 (Tashkent, 2017–2023). Glossary-based machine translation.
Aniqlagich · Key
Turkum aniqlagichi (kitobdagi ruscha matn) · Genus key (Russian text of the book) →

Boshqa ma’lumot bazalari · Other databases

Ferula turkumining boshqa turlari · Other species of the genus (107)